Qəhvə əslində enerji vermir: kofein yorğunluq hisslərinizə necə təsir edir?

Kofein yorğunluq siqnalını ötürən reseptorları bloklayır.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, günün ikinci yarısında bir fincan qəhvə içərək gümrahlaşmaq əslində beynin fəaliyyətinə təsir edən bir növ nevroloji hiylədir. Kofein orqanizmi birbaşa enerji ilə təmin etmir, sadəcə yorğunluq hissini müvəqqəti olaraq gizlədir.

Kofein yorğunluq barədə siqnal göndərən reseptorları bloklayır. Bu müddətdə isə orqanizmdə yuxu ehtiyacı artmağa davam edir. Sinir hüceyrələri yorğunluq siqnallarını adenozin reseptorları vasitəsilə qəbul edir. Kofein molekulları isə həmin reseptorlara bağlanaraq adenozinin təsirinə mane olur.

Araşdırmalar göstərir ki, kofein adenozin reseptorlarının dörd növünü də bloklaya bilir. Bu reseptorlardan biri insanın oyaq qalmasında mühüm rol oynayır.

Nəticədə adenozin orqanizmdə toplanmağa davam etsə də, yorğunluq siqnalı beyində əvvəlki kimi qəbul edilmir. İnsan özünü daha gümrah hiss edir, lakin bu, orqanizmin həqiqətən dincəldiyi demək deyil. Kofeinin təsiri altında yorğunluğun səbəbləri aradan qalxmır. Adenozinin səviyyəsi artmağa davam edir və kofeinin təsiri azaldıqda insan qəfil güclü yorğunluq hiss edə bilər. 2010-cu ildə aparılan araşdırmada 379 nəfər iştirak edib. İştirakçılar 16 saat ərzində kofein qəbul etməyiblər. Daha sonra onlara kofein və ya plasebo verilib.

Məlum olub ki, müntəzəm qəhvə içən şəxslərdə plasebo qəbulundan sonra gümrahlıq azalıb və baş ağrıları yaranıb. Kofein qəbul edənlərdə isə bu əlamətlər aradan qalxıb və onlar əvvəlki vəziyyətlərinə qayıdıblar.

Kofeini nadir hallarda qəbul edən iştirakçılarda isə onun gümrahlığa təsiri müşahidə edilməyib. Tədqiqatçılar belə nəticəyə gəliblər ki, müntəzəm qəhvə istifadəsi hər zaman əlavə gümrahlıq üstünlüyü yaratmır. Bəzi hallarda kofein sadəcə onun qəbul edilməməsi nəticəsində yaranan əlamətləri aradan qaldırır.

Uzun müddət yüksək dozada kofein qəbulu beyində adenozin reseptorlarının sayının artmasına da səbəb ola bilər. Reseptorların sayı artdıqda kofeinin təsiri keçəndən sonra yorğunluq siqnalları daha güclü hiss edilə bilər. Bu isə yuxululuq, halsızlıq və baş ağrısı ilə müşayiət oluna bilər. Məhz buna görə hər səhər qəhvə içməyə öyrəşən bəzi insanlar adi vaxtda qəhvə qəbul etmədikdə özlərini narahat hiss edirlər.

Günorta içilən qəhvə niyə gecəyarısına qədər təsir edir?

Kofein orqanizmdən nisbətən yavaş xaric olunur

Sağlam yetkin insanlarda kofeinin orta yarımparçalanma müddəti təxminən beş saatdır. Bu o deməkdir ki, qəhvə içdikdən beş saat sonra qəbul edilən kofeinin təxminən yarısı hələ də orqanizmdə qala bilər. Məsələn, insan saat 17:00-da qəhvə içibsə, saat 22:00-da qəbul etdiyi kofeinin əhəmiyyətli hissəsi hələ də təsir göstərə bilər.

Bu səbəbdən günorta və ya axşam saatlarında içilən qəhvə gecə yuxusunun keyfiyyətinə mənfi təsir edə bilər. Digər bir araşdırmada 12 sağlam könüllü iştirak edib. Onlar dörd gün ərzində yatmazdan altı saat, üç saat və dərhal əvvəl olmaqla gündə üç tablet qəbul ediblər.

Üç gün ərzində qəbul edilən tabletlərdən birində 400 milliqram kofein, digər ikisində isə plasebo olub. Dördüncü gün bütün tabletlər plasebodan ibarət olub. Kofein yatmazdan altı saat əvvəl qəbul edildikdə belə yuxuya əhəmiyyətli dərəcədə mənfi təsir göstərə bilir.

Beləliklə, qəhvə qısa müddət ərzində insanın özünü daha ayıq hiss etməsinə kömək etsə də, yuxunun və istirahətin yerini tutmur. Kofeinin yaratdığı gümrahlıq hissi orqanizmdə toplanan yorğunluğun aradan qalxdığı anlamına gəlmir.