Azərbaycanda kartdan-karta, hesabdan-hesaba və elektron pul kisələri vasitəsilə köçürmələr gündəlik həyatın adi hissəsinə çevrilib. Amma “kartdan karta nə qədər pul göndərmək olar?”, “20 min manat keçəndə hesab bağlanırmı?”, “ay ərzində 50 min manat köçürmək qadağandırmı?” kimi suallar getdikcə artır. Ən böyük qarışıqlıq isə bankın müəyyən etdiyi texniki limitlərlə qanunvericilikdəki maliyyə monitorinqi hədlərinin eyni şey hesab edilməsidir.
Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:
Əvvəlcə əsas məqam: Azərbaycanda bütün fiziki şəxslər üçün vahid “kartdan-karta maksimum köçürmə limiti” müəyyən edilməyib. Mobil tətbiqdə bir gün və ya bir ay ərzində nə qədər köçürmə edə biləcəyiniz konkret bankın qaydalarından, kartın növündən, əməliyyat kanalından və sizinlə bağlanmış müqavilədən asılı ola bilər. Mərkəzi Bankın metodoloji sənədlərində də elektron bankçılıq üzrə əməliyyat limitlərinin bankın daxili qaydalarında və ya müştəri ilə müqavilədə müəyyən edilə biləcəyi göstərilir.
20 min manat məsələsi nədir?
Hazırda ən çox müzakirə olunan rəqəm 20 min manatdır. Maliyyə Monitorinqi Xidmətinin məlumatına görə, 20 min manat və ya ona ekvivalent xarici valyutaya bərabər və bundan yuxarı elektron köçürmələr barədə məlumat maliyyə institutu tərəfindən MMX-yə təqdim edilməlidir. Buraya hesablararası köçürmələr, hesab açmadan köçürmələr, elektron pul kisələri və digər elektron kanallar da daxildir.
Ancaq bu, “20 min manatdan artıq pul göndərmək qadağandır” demək deyil. Bu, ilk növbədə monitorinq və hesabat həddidir. Yəni qanuni mənbədən əldə etdiyiniz 25 min, 30 min və ya daha böyük məbləği köçürməyiniz avtomatik olaraq qanun pozuntusu sayılmır. Bank əməliyyatın mənbəyi və təyinatı ilə bağlı əlavə sənəd və izahat istəyə bilər.
Burada yeni dəyişiklik də var. 25 sentyabr 2026-cı ildə qəbul edilən qərara əsasən, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmayan fiziki şəxslərin bir təqvim ayı ərzində elektron köçürmələrinin ümumi məbləği 50 min manatı keçdikdən sonra aparılan növbəti köçürmələr üzrə əlavə hesabat mexanizmi nəzərdə tutulub. Bu yeni qaydanın qüvvəyə minməsi 2027-ci il yanvarın 1-nə keçirilib. Yenə də söhbət köçürmənin qadağan edilməsindən yox, monitorinqdən gedir.
300 köçürmə də diqqət çəkə bilər
Maliyyə monitorinqində yalnız məbləğ deyil, əməliyyatların xarakteri də əhəmiyyətlidir. MMX-nin banklar üçün müəyyən etdiyi şübhəli əməliyyat meyarlarında vergi ödəyicisi olmayan fiziki şəxsin kartına bir ay ərzində digər kartlardan 300 və daha çox köçürmə daxil olması və ümumi məbləğin 15 min manata çatması diqqət tələb edən hallardan biri kimi göstərilir. Elektron cüzdanlardan daxil olan çoxsaylı və iri məbləğli vəsaitlər də ayrıca risk meyarlarına düşə bilər.
Bu o demək deyil ki, 300-cü köçürmədən sonra şəxs avtomatik cərimələnir. Bank sadəcə əməliyyatların iqtisadi mahiyyətini araşdıra bilər. Məsələn, şəxsi karta hər gün yüzlərlə müştəridən pul gəlirsə, bank və vergi orqanları bunun faktiki sahibkarlıq fəaliyyəti olub-olmadığı ilə maraqlana bilər.
Mağazada “kartdan-karta atın” deyirlərsə...
Məsələnin başqa tərəfi sahibkarlardır. Dövlət Vergi Xidməti pərakəndə ticarət və iaşə obyektlərində müştəridən POS-terminal əvəzinə şəxsi karta pul köçürməsinin tələb edilməsini qanunvericiliyin pozulması kimi qiymətləndirir. Belə halda müştəri fiskal çekdən, “ƏDV geri al” imkanından və digər istehlakçı hüquqlarından məhrum ola bilər. Vergidən yayınma müəyyən edilərsə, əlavə vergi, faiz və maliyyə sanksiyaları tətbiq edilə bilər.
Səhv adama pul göndərsəniz nə olur?
Ən çox rast gəlinən problemlərdən biri də telefon nömrəsini və ya kartı səhv daxil edib pulu başqa şəxsə göndərməkdir. Köçürmə hələ sistemdə gerigötürülə bilən mərhələdədirsə, dərhal banka müraciət etmək lazımdır. Ancaq “Ödəniş xidmətləri və ödəniş sistemləri haqqında” Qanuna görə, ödəniş sərəncamı müəyyən mərhələdən sonra gerigötürülməz hesab olunur. Pul artıq qarşı tərəfin hesabına oturubsa, bank onu sadəcə sizin istəyinizlə həmin şəxsin hesabından çıxara bilməz.
Yanlış köçürülən pul isə qarşı tərəfin mülkiyyətinə avtomatik çevrilmir. Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyində bankın səhvən şəxsin hesabına pul köçürməsi əsassız varlanmaya nümunə kimi göstərilir. Belə vəsaitin geri tələb edilməsi mümkündür. Bu cür hallarda tələb hüququnun həyata keçirilməsi üçün iki illik müddət də xüsusi olaraq qeyd olunub.
Burada “səhvin cəzası” anlayışını da düzgün başa düşmək lazımdır. Səhvən başqa karta pul göndərən şəxsin özünə görə ayrıca cərimə nəzərdə tutulmur. Problem pulu qəbul edən şəxsin onun özünə aid olmadığını bildiyi halda geri qaytarmaması zamanı yaranır və bu, ilk növbədə mülki qaydada tələb məsələsidir. Konkret hadisədə dələduzluq və ya başqa cinayət əlamətinin olub-olmaması isə ayrıca faktlardan asılıdır.
Xaricə qeyri-rəsmi pul ötürmək daha risklidir
Tam başqa məsələ pulu bank və lisenziyalı ödəniş sistemi vasitəsilə yox, qeyri-rəsmi əvəzləşdirmə mexanizmləri ilə xaricə ötürməkdir. Cinayət Məcəlləsində Azərbaycandan xarici ölkəyə və ya əks istiqamətdə qanunsuz pul köçürülməsi fəaliyyəti ayrıca cinayət kimi nəzərdə tutulur. Xeyli və külli miqdarda belə əməliyyatlara görə cərimə, azadlığın məhdudlaşdırılması və hətta azadlıqdan məhrumetmə tətbiq edilə bilər.
Elektron pul dövründə ən düzgün yanaşma sadədir: böyük məbləğ göndərərkən pulun mənbəyini təsdiq edən sənədləri saxlayın, kartınızı kommersiya fəaliyyəti üçün şəxsi “kassa”ya çevirməyin və köçürməni təsdiqləməzdən əvvəl alıcının adını və rekvizitlərini iki dəfə yoxlayın. Çünki bir rəqəmlik səhv bəzən saniyələr içində pulun başqa hesaba getməsi, geri qaytarılması üçün isə həftələrlə banka və hətta məhkəməyə müraciət demək ola bilər.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
