Yay aylarında Bakıda havanın kəskin istiləşməsi, güclü günəş şüaları, tərləmə və bəzi günlər yüksələn rütubət insan orqanizmi üçün əlavə yük yaradır. Belə havalarda düzgün seçilməyən geyim sadəcə narahatlıq vermir, dəri səpkilərindən göbələk infeksiyalarına, allergiyadan istilik tükənməsinə qədər müxtəlif problemlərə zəmin hazırlaya bilər.
Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:
Məsələyə aydınlıq gətirmək üçün əvvəlcə vacib bir məqamı qeyd edək: paltar özü insanı birbaşa xəstələndirmir. Problem onun materialı, bədənə yapışması, təri saxlaması, nəm qalması, tərkibindəki boya və kimyəvi maddələr, eləcə də gigiyenik vəziyyəti ilə bağlıdır. Bakının isti yayında qışda rahatlıqla geyindiyimiz bəzi parçalar və modellər təhlükəli nəticələrə yol aça bilər.
Sintetik parçaların yaratdığı “istixana effekti”
Poliester, akril və bəzi digər sintetik materiallardan hazırlanan geyimlərin hamısını zərərli elan etmək doğru deyil. Müasir idman geyimlərinin bir qismi təri dəridən uzaqlaşdırmaq və tez qurumaq üçün xüsusi texnologiya ilə hazırlanır. Lakin hava keçirməyən, keyfiyyətsiz və bədənə sıx yapışan sintetik paltarlar fərqli təsir göstərə bilər.
Belə geyimlər dəri ilə xarici mühit arasında havanın dövr etməsini çətinləşdirir. Tər buxarlanmayanda bədənin təbii soyuma mexanizmi zəifləyir. Nəticədə insan özünü daha isti hiss edir, tərləmə artır, geyimin altında nəm və isti mühit yaranır.
Bu vəziyyət xüsusilə qoltuqaltı, qasıq, sinəaltı nahiyə, bel, boyun və budların iç hissəsində özünü göstərir. Sürtünmə ilə birləşən tər dəridə qızartı, yanma, qaşınma və ağrılı səpkilər yarada bilər.
Amerika Dermatologiya Akademiyasının məlumatına əsasən, tər vəzilərinin tutulması nəticəsində tər dərinin altında toplanır və “isti səpkisi” adlandırılan xırda, qaşınan qabarcıqlar əmələ gəlir. Uşaqların dərisi daha həssas olduğu üçün bu problem onlarda daha tez yarana bilər. Belə halda uşağı sərin yerə aparmaq, tərləməni dayandırmaq və qalın geyimləri çıxarmaq tövsiyə edilir. Səpki bir neçə gün ərzində keçməzsə, pediatr və ya dermatoloqa müraciət olunmalıdır.
Dar paltar dəriyə nə edir?
Yayda dar cins şalvar, bədəni sıxan köynək, hava buraxmayan alt geyimi və korreksiyaedici paltarlar dəri üzərində daimi təzyiq və sürtünmə yaradır. Tərləmiş dərinin sürtünməyə qarşı müqaviməti isə daha aşağı olur.
Dar geyim nəticəsində budların arasında, qasıqda, qoltuqaltında və döşlərin altında qıcıqlanma, yanma və dəri çatları yarana bilər. Dərinin qoruyucu təbəqəsi zədələndikdə isə mikroorqanizmlərin çoxalması üçün əlverişli şərait formalaşır.
İsti, nəm və qapalı mühit göbələk infeksiyalarının inkişafını da asanlaşdırır. Dairəvi və ya sərhədləri aydın olan qızartı, qabıqlanma, davamlı qaşınma, dəridə çat və xoşagəlməz qoxu göbələk infeksiyasının əlaməti ola bilər.
ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzi göbələk infeksiyalarından qorunmaq üçün dərini təmiz və quru saxlamağı, alt geyimi və corabı hər gün dəyişməyi, ayaqların hava almasına imkan verən ayaqqabılardan istifadə etməyi məsləhət görür. Paltar, dəsmal və corab kimi şəxsi əşyaların başqaları ilə paylaşılması da yoluxma riskini artırır.
Yaş çimərlik geyimi ilə saatlarla qalmaq olmaz
Bakı və Abşeron çimərliklərində tez-tez rast gəlinən səhvlərdən biri sudan çıxdıqdan sonra yaş çimərlik geyimini dəyişmədən saatlarla gəzməkdir. Yaş parça bədənə yapışaraq həm sürtünməni artırır, həm də qasıq nahiyəsində uzun müddət nəm mühit yaradır.
Bu, avtomatik olaraq hər kəsdə infeksiya yaranacağı demək deyil. Ancaq dərisi həssas, şəkərli diabeti, immun sistemi zəifliyi və ya təkrarlanan göbələk problemi olanlarda risk daha yüksək ola bilər.
Çimərlikdən sonra duş qəbul etmək, bədəni yaxşı qurulamaq və yaş geyimi mümkün qədər tez quru paltarla dəyişmək daha təhlükəsizdir. Qadınlara çox dar alt geyimlərindən uzaq durmaq və pambıq hissəsi olan modellərə üstünlük vermək tövsiyə edilir. Amerika Mama-Ginekoloqlar Kolleci də vulvovaginal sağlamlıq üçün dar şalvar və alt geyimlərindən çəkinməyi məsləhət görür.
Tünd rəngli və qalın paltar istilik riskini artırır
Qara və digər tünd rənglər günəş enerjisini daha çox udduğu üçün açıq havada bədənin isinməsini sürətləndirə bilər. Parça eyni zamanda qalın və hava keçirməyəndirsə, risk daha da artır.
İstidə ağır və dar geyim bədənin istiliyi xaric etməsinə mane olur. Bu zaman halsızlıq, baş ağrısı, başgicəllənmə, ürəkbulanma, güclü tərləmə və əzələ qıcolmaları yarana bilər. Bunlar istilik tükənməsinin əlamətləri ola bilər.
Çaşqınlıq, nitqin pozulması, huşun itməsi, çox yüksək bədən temperaturu və qıcolma isə istilik vurmasına işarə edə bilər. Bu, təcili tibbi yardım tələb edən təhlükəli vəziyyətdir.
Umumdünya Səhiyyə Təşkilatı və CDC isti havalarda açıq rəngli, yüngül, nəfəs alan və bədəni sıxmayan geyimlər seçməyi məsləhət görür.
Açıq geyim həmişə ən yaxşı seçim deyil
Yayda nə qədər açıq geyinsək, bir o qədər sərin olacağımız düşünülür. Ancaq Bakının güclü günəşi altında dərinin böyük hissəsinin açıq qalması günəş yanığı və ultrabənövşəyi şüalanma riskini artırır.
Nazik, yüngül və boş uzunqol köynək bəzi hallarda qolsuz geyimdən daha təhlükəsiz ola bilər. Parçanın sıx toxunması və UPF göstəricisinin olması əlavə qoruma təmin edir. CDC günəş altında uzun müddət qalacaq şəxslərə UPF 30-dan yüksək, yüngül və uzunqol geyimləri tövsiyə edir. Geniş kənarlı papaq, gün eynəyi və açıq qalan nahiyələrə SPF 30 və ya daha yüksək qoruyucu vasitə də unudulmamalıdır.
Yeni paltarı yumadan geyinməyin
Mağazadan alınan paltar təmiz görünsə də, istehsal, boyama, qablaşdırma, daşınma və satış mərhələlərində müxtəlif maddələrlə təmasda ola bilər. Parça boyaları, formaldehid əsaslı işləmələr, metal aksesuarlar və yuyucu qalıqları həssas insanlarda kontakt dermatit yarada bilər.
Əlamətlər adətən paltarın dəriyə toxunduğu sahədə qızartı, qaşınma, şişkinlik, qabıqlanma və yanma şəklində görünür. Amerika Dermatologiya Akademiyası əvvəllər kontakt dermatit keçirmiş insanlara yeni geyimi istifadə etməzdən əvvəl yumağı tövsiyə edir. Xüsusilə alt geyimi, uşaqların paltarı və birbaşa bədənə geyilən köynəklər mütləq yuyulmalıdır.
Yay üçün təhlükəsiz geyim necə seçilməlidir?
Etiketdə yalnız “pambıq” sözünü axtarmaq kifayət deyil. Geyimin toxumasına, qalınlığına, bədənə necə oturmasına və təri necə idarə etməsinə də baxmaq lazımdır. Boş, yüngül, açıq rəngli və hava keçirən modellər gündəlik istifadə üçün daha əlverişlidir. İdman zamanı isə təri dəridən uzaqlaşdıran və tez quruyan texniki parçalar faydalı ola bilər.
Tərlə islanmış paltarı gün ərzində dəyişmək, corab və alt geyimini təmiz saxlamaq, ayaqqabıları havalandırmaq, yaş çimərlik geyimində qalmamaq və başqasının dəsmalından istifadə etməmək sadə, lakin təsirli tədbirlərdir.
Yay geyimi sadəcə dəb məsələsi deyil. Bakının isti günlərində səhv seçilmiş paltar orqanizmin soyumasını çətinləşdirə, dərini zədələyə və infeksiyalara əlverişli şərait yarada bilər. Görünüş qədər parçanın nəfəs alması və bədənin verdiyi siqnallar da nəzərə alınmalıdır.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
