Bəzi insanlar axşam yeməyindən sonra qəhvə içib rahatlıqla yuxuya gedirlər. Digərlərində isə günorta içilən bir fincan kapuçino belə gecə yuxusunu poza bilir. Bu fərq orqanizmin kofeini nə qədər sürətlə parçalaması və sinir sisteminin ona həssaslığı ilə əlaqəlidir.
Lent.az xəbər verir ki, qəhvənin təsirində genetik xüsusiyyətlər, yaş, hormonal dəyişikliklər, qəbul edilən dərmanlar və gündəlik vərdişlər rol oynayır.
Kofein yuxululuğu necə azaldır?
Gün ərzində beyində toplanan adenozin adlı maddə yuxululuğun yaranmasında iştirak edir. Kofein bu maddənin bağlandığı reseptorları müvəqqəti bloklayaraq insanın özünü daha ayıq hiss etməsinə səbəb olur.
Lakin bu, yorğunluğun aradan qalxması və ya yuxuya ehtiyacın azalması demək deyil. Orqanizmin istirahətə ehtiyacı qalır, sadəcə insan bunu əvvəlki qədər hiss etmir.
Kofeinin təsiri adətən qəbulundan sonrakı bir saat ərzində nəzərə çarpır. Onun orqanizmdə qalma müddəti isə insandan insana dəyişir.
Genetik fərqlər nəyi dəyişir?
Kofein əsasən qaraciyərdə parçalanır. Bu prosesdə CYP1A2 adlı ferment mühüm rol oynayır. Həmin fermentlə əlaqəli genetik fərqlər bəzi insanların kofeini daha sürətli, digərlərinin isə daha yavaş parçalamasına səbəb ola bilər.
Beyindəki adenozin reseptorlarının həssaslığı da fərqlənir. Buna görə eyni vaxtda eyni miqdarda qəhvə içən iki insanın gecə yuxusu tamamilə fərqli ola bilər.
Bəzi şəxslərdə az miqdarda kofein belə ürəkdöyünmə, əllərdə titrəmə və narahatlıq yaradır. Digərləri isə eyni miqdardan sonra nəzərəçarpan dəyişiklik hiss etmirlər.
Qəhvənin təsiri neçə saat davam edir?
Məqalədə qeyd olunur ki, sağlam yetkinlərdə kofeinin yarısının orqanizmdən xaric olması orta hesabla 4–6 saat çəkir. Lakin bu müddət fərdi xüsusiyyətlərdən asılı olaraq dəyişə bilər.
Məsələn, saat 16:00-da 100 milliqram kofein qəbul edən şəxsin orqanizmində, beş saatlıq yarımxaricolma müddəti nəzərə alınarsa, saat 21:00-da təxminən 50 milliqram kofein qala bilər. Gecə saat 02:00-da isə həmin miqdar təxminən 25 milliqrama enər.
Bu, yalnız izahlı nümunədir. Əsas məqam odur ki, insan özünü artıq gümrah hiss etməsə belə, kofein orqanizmdə qalaraq yuxuya təsir göstərə bilər.
Qəhvəyə alışmaq yuxunu qoruyurmu?
Hər gün bir neçə fincan qəhvə içən insanlar zamanla onun oyadıcı təsirini daha az hiss edə bilərlər. Ancaq bu, kofeinin yuxuya təsirinin tamamilə yox olması demək deyil.
Axşam saatlarında qəbul edilən kofein müntəzəm qəhvə içənlərdə də yuxunun müddətini azalda və keyfiyyətini pisləşdirə bilər. Üstəlik, gün ərzində içilən qəhvə, çay və digər kofeinli içkilərin ümumi miqdarı asanlıqla nəzərdən qaça bilər.
Yaş, hormonlar və dərmanların rolu
Kofeinə reaksiya həyat boyu eyni qalmaya bilər. Yaş artdıqca yuxunun quruluşu dəyişir və gecə oyanmaları çoxala bilər. Bu halda kofeinin təsiri daha nəzərəçarpan olur.
Hamiləlik dövründə, xüsusilə son aylarda kofeinin parçalanması yavaşlaya bilər. Bəzi hormonal kontraseptivlər və dərmanlar da onun orqanizmdən xaric olmasını ləngidə bilər.
Nəşr yeni dərman qəbulundan sonra qəhvəyə həssaslığın artdığını hiss edən şəxslərə mümkün qarşılıqlı təsiri həkim və ya əczaçı ilə müzakirə etməyi tövsiyə edir.
Tez yuxuya getmək keyfiyyətli yatmaq demək deyil
İnsan çox yorğun olduqda axşam qəhvəsindən sonra da tez yuxuya gedə bilər. Lakin kofein bu zaman gecə istirahətinin müddətinə və dərin yuxuya təsir göstərə bilər.
Bir neçə gecə az yatan şəxsdə toplanan yuxu ehtiyacı kofeinin oyadıcı təsirini üstələyə bilər. Buna görə “qəhvə içəndən dərhal sonra yatıram” demək onun yuxuya heç bir təsir göstərmədiyini sübut etmir.
Son fincanı nə vaxt içmək lazımdır?
Məqalədə hər kəs üçün uyğun olan vahid saatın olmadığı vurğulanır. Ümumi yanaşma kimi yatmazdan ən azı 6-8 saat əvvəl kofein qəbulunu dayandırmaq göstərilir. Həssas insanlarda isə daha uzun fasilə lazım gələ bilər.
İçkinin növü, porsiyanın ölçüsü və hazırlanma üsulu da nəzərə alınmalıdır. Bir neçə həftə ərzində qəhvənin içildiyi vaxtı və yuxuya getmək üçün lazım olan müddəti izləmək fərdi təsiri anlamağa kömək edə bilər.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
