Bəzi gündəlik vərdişlər illər ərzində xərçəng riskini artıra bilər. Halbuki sağlamlıqla bağlı ilk problemlər yaranmazdan xeyli əvvəl həmin vərdişləri dəyişmək mümkündür.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, onkoloji xəstəliklərin əhəmiyyətli hissəsinin həyat tərzini dəyişdirməklə və məlum risk faktorlarını aradan qaldırmaqla qarşısını almaq mümkündür. Lakin burada söhbət xərçəngdən tam qorunmaqdan deyil, xəstəliyin yaranma ehtimalını azaltmaqdan gedir.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının hesablamalarına görə, risk faktorlarından uzaq durmaq və effektivliyi sübut edilmiş profilaktika üsullarından istifadə etməklə xərçəng hallarının təxminən 30–50 faizinin qarşısını almaq mümkündür. Ən mühüm risk faktorları arasında tütün və alkoqol istifadəsi, artıq çəki, fiziki aktivliyin azlığı, qidalanma xüsusiyyətləri, bəzi infeksiyalar və ultrabənövşəyi şüaların təsiri yer alır.
Sağlam çəkini qorumaq
Artıq çəki və piylənmə bir sıra onkoloji xəstəliklərin yaranma riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Buna görə də çəkiyə nəzarət yalnız ürək-damar xəstəlikləri və ya diabet riskini azaltmaq vasitəsi deyil, həm də xərçəngin profilaktikasının istiqamətlərindən biri hesab olunur. Burada əsas məsələ konkret bir pəhriz deyil, qidalanma, fiziki aktivlik və enerji sərfiyyatı arasında uzunmüddətli tarazlığın qorunmasıdır.
Bitki mənşəli qidalara daha çox üstünlük vermək
Gündəlik qidalanmanın əsasını tərəvəz, meyvə, paxlalılar və tam taxıllı məhsulların təşkil etməsi tövsiyə olunur. Bu məhsullar orqanizmi lif və digər vacib qida maddələri ilə təmin edir. Guya “xərçəngdən qoruyan” hansısa xüsusi məhsulu axtarmaqdansa, daim müxtəlif və balanslı qidalanmaya üstünlük vermək daha vacibdir. Emal olunmuş ət və yüksək dərəcədə emal edilmiş qidaları məhdudlaşdırmaq
Kolbasa məhsulları, sosiska, bekon və digər emal olunmuş ət məhsullarına xüsusi diqqət yetirilməlidir. Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyi emal olunmuş əti kolorektal xərçəng baxımından insanlar üçün kanserogen kimi təsnif edir. Bu, bir porsiyanın mütləq xəstəliyə səbəb olacağı anlamına gəlmir. Risk istehlak edilən miqdardan və nə qədər tez-tez istifadə olunmasından da asılıdır. Fastfud, sənaye üsulu ilə hazırlanmış un məmulatları, şirniyyatlar və digər yüksək kalorili məhsulların istifadəsini də məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur. Çünki onların həddindən artıq istehlakı artıq çəkinin yaranmasına səbəb ola bilər.
Şirin içkiləri nadir hallarda içmək daha yaxşıdır
Qazlı içkilər və çoxlu əlavə şəkər olan digər məhsullar mütləq birbaşa xərçəngə səbəb olmur. Əsas problem ondadır ki, yüksək kalorili şirin içkilərin müntəzəm istifadəsi artıq enerji qəbuluna və bədən çəkisinin artmasına səbəb olur. Buna görə də gündəlik istifadə üçün ən sadə içki seçimi su olaraq qalır.
Xərçəngin profilaktikası baxımından alkoqolun təhlükəsiz dozası yoxdur
İlkin materialda kişilər üçün “iki qədəh”, qadınlar üçün isə “bir qədəh” tövsiyəsi mühüm dəqiqləşdirmə tələb edir. Onkoloji xəstəliklərin profilaktikası baxımından insan nə qədər az alkoqol qəbul edirsə, bununla bağlı risk də bir o qədər aşağı olur. Alkoqol ağız boşluğu, udlaq, qida borusu, qaraciyər, bağırsaq və süd vəzi xərçəngi də daxil olmaqla bir neçə xərçəng növü ilə əlaqələndirilir. Buna görə də bəzi ölkələrdə müəyyən edilmiş alkoqol istehlakı hədlərini xərçəng baxımından tam təhlükəsiz miqdar kimi qəbul etmək olmaz.
Hərəkət də vacibdir
Müntəzəm fiziki aktivlik bədən çəkisini nəzarətdə saxlamağa kömək edir və özü də bəzi onkoloji xəstəliklərin riskinin azalması ilə əlaqələndirilir. Adi gəzintidən başlamaq olar. Lakin böyüklər üçün tövsiyələr adətən yalnız gündəlik qısa gəzinti ilə məhdudlaşmır. Həftədə 150-300 dəqiqə orta intensivlikdə fiziki aktivlik və ya buna uyğun daha intensiv məşq tövsiyə olunur.
Bununla yanaşı, qidalanma və fiziki aktivlik profilaktikanın yalnız bir hissəsidir. Siqaretdən imtina xərçəng riskini azaltmağın ən vacib yollarından biri olaraq qalır. Dərini həddindən artıq ultrabənövşəyi şüalardan qorumaq, uyğun qruplar üçün insan papilloma virusuna və hepatit B-yə qarşı peyvənd olunmaq, həmçinin tövsiyə edilən skrininqlərdən keçmək də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bütün tövsiyələrə əməl etmək belə xəstəliyin yaranma ehtimalını tamamilə aradan qaldırmır. Çünki riskə yaş, irsiyyət və digər amillər də təsir edir. Lakin nəzarət edilə bilən risk faktorlarının dəyişdirilməsi bir sıra xərçəng növlərinin yaranma ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa imkan verir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
