Dünyada doğum səviyyəsi niyə azalır? - Səbəb təkcə qadınlar deyil - ARAŞDIRMA

Bir neçə onillik əvvəl çoxuşaqlı ailələr normal hal hesab olunurdu, uşaq sahibi olmaq isə demək olar ki, yetkin həyatın məcburi mərhələsi sayılırdı. Bu gün isə mənzərə dəyişib: insanlar daha gec yaşda valideyn olurlar, ailə qurmağı daha şüurlu şəkildə planlaşdırırlar, bəziləri isə ümumiyyətlə valideynlikdən imtina edir.

Lent.az xarici mediaya istinadən bu mövzu ilə bağlı araşdırmanı təqdim edir:

Dünya hazırda genişmiqyaslı demoqrafik dəyişikliklər dövrünü yaşayır. Doğum səviyyəsinin azalması inkişaf etmiş ölkələrin əksəriyyətində müşahidə olunur. Bu məsələ tez-tez ictimai müzakirələrin mövzusuna çevrilir. Ən geniş yayılmış fikirlərdən biri belədir: qadınlar təhsil və karyeraya daha çox önəm verdikləri üçün uşaqların sayı azalır. Lakin statistik göstəricilər diqqətlə araşdırıldıqda, mənzərənin bundan daha mürəkkəb olduğu ortaya çıxır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu gün valideynliklə bağlı qərarlar yalnız qadınlardan asılı deyil. Burada dəyərlərin dəyişməsi, tərəfdaşlıq münasibətləri, iqtisadi vəziyyət və həyat keyfiyyəti ilə bağlı təsəvvürlər də mühüm rol oynayır.

Doğum səviyyəsi niyə azalır?

Son onilliklərdə ümumi doğum göstəricilərinin azalmasının əsas səbəblərindən biri yeniyetmə yaşda hamiləliklərin kəskin şəkildə azalmasıdır. Bununla yanaşı, bir çox ölkələrdə 30-40 yaş arası qadınların uşaq dünyaya gətirmə göstəriciləri əksinə artır. Bu isə analıqdan imtina deyil, onun daha sonrakı dövrə təxirə salınması deməkdir.

Təhsil almaq, maliyyə sabitliyi əldə etmək, uyğun həyat yoldaşı tapmaq və karyera qurmaq müasir nəslin prioritetlərinə çevrilib. Valideyn olma yaşının yüksəlməsi insanların uşaq sahibi olmaq istəmədiyi anlamına gəlmir.

Karyera əsas səbəb deyil

Qadınların peşəkar ambisiyalarının ailə institutunu zəiflətdiyi barədə geniş yayılmış fikir getdikcə daha az faktla təsdiqlənir. Əksinə, ali təhsilli bir çox qadın iş həyatını və analığı uğurla uzlaşdıra bilir. Üstəlik, iqtisadi müstəqillik çox vaxt uşağın dünyaya gəlməsi və böyüdülməsi üçün daha əlverişli şərait yaradır.

Müasir dövrdə seçim artıq "ailə, yoxsa karyera" sualı üzərində qurulmur. Gənclərin əksəriyyəti üçün əsas məsələ hər iki sahəni həyat keyfiyyətindən imtina etmədən necə uyğunlaşdırmaqdır.

Yeni nəsil valideynlik anlayışı

Son illərin diqqətçəkən tendensiyalarından biri kişilərin atalığa münasibətinin dəyişməsidir. Müasir atalar uşaqları ilə əvvəlki nəsillərə nisbətən daha çox vaxt keçirirlər. Onlar gündəlik qayğıda, ev işlərində və tərbiyə prosesində daha fəal iştirak edirlər. Beləliklə, ailə modeli tədricən "biri işləyir, digəri uşağa baxır" prinsipindən hər iki valideynin məsuliyyəti bölüşdüyü tərəfdaşlıq modelinə keçir. Məhz bu yanaşma ailələrin neçə uşaq sahibi olmaq qərarına da təsir göstərə bilər.

Valideynlik daha çox zaman, diqqət və emosional iştirak tələb etdikcə, bir çox ailələr hər bir uşağa daha çox resurs ayırmaq üçün daha az sayda övlad sahibi olmağa üstünlük verirlər.

Uşaq sahibi olmaq artıq sosial məcburiyyət deyil

Doğum səviyyəsinin azalmasına təsir edən digər amillərdən biri də cəmiyyətin dəyişən normalarıdır. Bu gün uşaq sahibi olmamaq artıq əvvəlki kimi qınaq doğurmur. İnsanlar öz həyat ssenarilərini seçməkdə daha azad olublar.

Valideynlik getdikcə daha çox şüurlu seçimə çevrilir, avtomatik həyat mərhələsi kimi qəbul edilmir. Müasir kontrasepsiya vasitələrinə çıxış imkanlarının genişlənməsi də mühüm rol oynayır. Hamiləliyin planlaşdırılması qadınların sağlamlığı, ailələrin rifahı və uşaqların inkişafı baxımından daha müsbət nəticələr verir. Buna görə də doğum səviyyəsinin azalmasını yalnız bir səbəblə izah etmək mümkün deyil. Bu, təhsil, iqtisadiyyat, sosial münasibətlər və mədəni dəyərlərdə baş verən dəyişikliklərin məcmusudur.

Müasir nəsil artıq uşaqların sayından daha çox həyat keyfiyyəti haqqında düşünür. Çevik iş qrafiki, maliyyə təhlükəsizliyi, əlçatan mənzil, valideynliyi karyera ilə uyğunlaşdırmaq imkanı və psixoloji rifah ailə qurmaq qərarında mühüm amillərə çevrilib. İnsanlar sadəcə uşaq dünyaya gətirmək deyil, onun həyatında aktiv iştirak etmək istəyirlər. Bu isə həm qadınlara, həm də kişilərə aiddir.

Doğum səviyyəsinin azalması ilə bağlı məsələ karyera quran qadınlar və ya ailə dəyərlərinin dəyişməsi ilə izah edilə biləcək qədər sadə deyil. Əslində, müasir dünya insanlara nə vaxt valideyn olmaq, neçə uşaq sahibi olmaq və ümumiyyətlə valideyn olub-olmamaq barədə daha çox seçim azadlığı verib.

Günahkar axtarmaq əvəzinə, gənclərin ehtiyaclarını dinləmək və ailə, karyera ilə şəxsi həyatın bir-biri ilə rəqabət aparmadığı şərait yaratmaq daha məqsədəuyğundur. Çünki bu gün doğum məsələsi artıq məcburiyyətdən deyil, insanların istədikləri kimi yaşamaq imkanından bəhs edir.