Bakıda yuxarı ətrafları olmadan dünyaya gələn körpənin anası tərəfindən tərk edilməsi cəmiyyətdə ağır müzakirəyə səbəb olub. Hadisə eyni zamanda başqa sualı da ortaya çıxarıb: müasir tibbin imkanları olduğu halda dölün ciddi inkişaf qüsuru hamiləliyin hansı mərhələsində müəyyən edilə bilər? Belə problemlərin hamısını doğuşdan əvvəl görmək mümkündürmü və Azərbaycanda anadangəlmə qüsurlarla doğulan uşaqların sonrakı taleyi necə olur?
Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:
Qüsur hamiləliyin neçənci ayında bilinir?
Bunun tək cavabı yoxdur. Anadangəlmə qüsurun növündən asılı olaraq problem hamiləliyin müxtəlif mərhələlərində aşkarlana bilər. Azərbaycanda Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssislərinin açıqladığı prenatal nəzarət yanaşmasına görə, ilk mühüm skrininqlərdən biri hamiləliyin 11-14-cü həftələrində, yəni təxminən üçüncü ayında aparılır. Bu dövrdə ultrasəs müayinəsi və qan analizləri vasitəsilə bəzi xromosom anomaliyalarının riski qiymətləndirilir. NİPT kimi qeyri-invaziv prenatal genetik testlər də müəyyən xromosom pozuntuları barədə məlumat verə bilir.
Ancaq burada mühüm fərq var: skrininq testinin “yüksək risk” göstərməsi diaqnoz demək deyil. Risk yüksək olarsa, həkim əlavə müayinələr, bəzi hallarda isə amniosentez və ya digər diaqnostik testlər tövsiyə edə bilər. Səhiyyə Nazirliyinin məlumatında da NIPT, amniosentez və digər prenatal üsulların xromosom anomaliyalarının araşdırılmasında istifadə edildiyi qeyd olunur.
Dölün bədən quruluşundakı qüsurların aşkarlanması üçün isə ikinci trimestr xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu mərhələdə aparılan detallı ultrasəs müayinəsində ürək, beyin, onurğa, böyrəklər, üz, ətraflar və digər anatomik strukturlar qiymətləndirilir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da ultrasəs müayinəsinin birinci trimestrdə böyük struktur anomaliyalarının, ikinci trimestrdə isə ağır fetal anomaliyaların müəyyən edilməsində istifadə olunduğunu bildirir.
Bəs qolların olmaması əvvəlcədən görünə bilərmi?
Qol və ayaqların olmaması və ya ciddi inkişaf etməməsi kimi struktur fərqlərinin prenatal ultrasəsdə görünməsi mümkündür. Lakin “mütləq görünməli idi” demək tibbi baxımdan düzgün olmaz. Aşkarlanma qüsurun formasından, hamiləlik həftəsindən, dölün vəziyyətindən, cihazın keyfiyyətindən və müayinəni aparan mütəxəssisin təcrübəsindən asılıdır.
Ümumiyyətlə, hər bir anadangəlmə problem hamiləlik zamanı müəyyən edilmir. Bəzi funksional və metabolik xəstəliklər yalnız doğuşdan sonra, hətta daha gec ortaya çıxa bilər. ÜST anadangəlmə pozuntuları ana bətnində yaranan, lakin prenatal dövrdə, doğuş zamanı və ya sonradan aşkarlana bilən struktur və funksional anomaliyalar kimi təsnif edir. Təşkilatın hesablamasına görə, dünya üzrə körpələrin təxminən 6 faizi hər hansı anadangəlmə pozuntu ilə doğulur.
Azərbaycanda belə uşaqlar varmı?
Bəli. Azərbaycanda da müxtəlif anadangəlmə inkişaf qüsurları ilə uşaqlar dünyaya gəlir. Anadangəlmə qüsur isə yalnız ətrafların olmaması demək deyil. ÜST dünyada ağır anadangəlmə pozuntular arasında ürək qüsurlarını, sinir borusu qüsurlarını və Daun sindromunu ən geniş yayılmış problemlər sırasında göstərir. Səbəblər genetik amillərdən infeksiyalara, qidalanma və ətraf mühit faktorlarına qədər dəyişə bilər, bir çox halda isə konkret səbəbi müəyyən etmək mümkün olmur.
Bakıda qolsuz doğulan körpənin aqibəti necə oldu?
Son hadisə isə problemin yalnız tibbi deyil, sosial tərəfini də göstərdi. Sabunçu Tibb Mərkəzinin açıqlamasına görə, 27 iyun 2026-cı ildə hamiləliyin 36-cı həftəsində olan qadın xəstəxanaya gətirilib. Qeysəriyyə əməliyyatı nəticəsində 2 kilo 600 qram çəkidə oğlan uşağı dünyaya gəlib. Tibb müəssisəsi körpənin çoxsaylı inkişaf qüsurları ilə doğulduğunu bildirib. Ana iyunun 30-da yazılı şəkildə övladından imtina edərək xəstəxananı tərk edib. Körpə isə sentyabrın 10-da Sosial Xidmətlər Agentliyinə təhvil verilib.
Sosial Xidmətlər Agentliyinin ilkin açıqlamasında uşağın vəziyyətinin qiymətləndirildiyi və daimi qayğı ilə təmin olunması üçün qanunvericiliyə uyğun müvafiq uşaq müəssisəsinə yerləşdiriləcəyi bildirilirdi.
Bu hadisədə isə açıq qalan mühüm sual var: ananın hamiləlik dövründə hansı prenatal müayinələrdən keçdiyi və qüsurların doğuşdan əvvəl müəyyən edilib-edilmədiyi barədə ictimaiyyətə açıqlanan məlumat yoxdur. Buna görə konkret bu hadisə üzrə “qüsur əvvəlcədən bilinirdi” və ya “həkimlər bunu görməyib” deyə bilmirik.
Əslində, Bakıda doğulan bu körpənin hekayəsi tibbin imkanlarından daha böyük bir məsələni göstərir. Müasir müayinələr bir çox problemi ana bətnində aşkar edə bilər, amma diaqnozdan sonra ailəyə veriləcək psixoloji, tibbi və sosial dəstək də ən az diaqnoz qədər əhəmiyyətlidir. Çünki anadangəlmə fərqlə dünyaya gəlmək uşağın gələcəyinin olmadığı anlamına gəlmir. Bəzi qüsurlar əməliyyat və müalicə ilə aradan qaldırıla, digərləri reabilitasiya, protezlər, köməkçi texnologiyalar və uzunmüddətli dəstəklə idarə oluna bilər.
Bakıda qolsuz doğulan körpənin gələcək həyatının necə olacağını bu gün heç kim deyə bilməz. Ancaq onun doğulduğu gün aldığı diaqnoz taleyinin hökmü olmamalıdır. Əsas məsələ bundan sonra həmin uşağın hansı tibbi yardım, reabilitasiya, sosial qayğı və ən əsası, hansı insan münasibəti ilə əhatə olunacağıdır.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
