Myanmada aşkar edilmiş kiçik qırmızımtıl-narıncı rəngli qiymətli daş müasir geologiyanın ən maraqlı tapıntılarından biri hesab olunur. Söhbət kəyautuite adlı mineraldan gedir. Bu günə qədər elmə onun yalnız bir təbii kristalı məlumdur.
Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, yeganə nümunənin çəkisi cəmi 1,61 karat, yəni təxminən 0,32 qramdır.
Ölçüsünün kiçik olmasına baxmayaraq, onun elmi dəyəri olduqca böyükdür. Çünki bu daş rəsmi şəkildə tanınmış mineral növü olsa da, təbiətdə yalnız bir təsdiqlənmiş nümunə ilə təmsil olunur.
Kəyautuite 2015-ci ildə müstəqil mineral növü kimi təsdiqlənib. Tədqiqatlar Myanmanın məşhur qiymətli daş yataqları ilə tanınan Mogok bölgəsində tapılmış yeganə kristal üzərində aparılıb.
Məhz bu xüsusiyyət onu qeyri-adi edir. Almaz, yaqut və zümrüd nadir hesab olunsa da, dünyanın müxtəlif bölgələrində rast gəlinir. Kəyautuite isə hazırda yalnız bir təbii kristalla təmsil olunur.
Mineralı fərqləndirən nədir?
Minerallar yalnız görünüşünə görə müəyyən edilmir. Alimlər onların kimyəvi tərkibini və atomlarının düzülüşünü də araşdırırlar. Kəyautuite vismut, sürmə və oksigendən ibarətdir.
Mineralogiya məlumat bazası olan Mindat bu mineralı vismut-sürmə oksidləri qrupunun yeganə təsdiqlənmiş nümayəndəsi kimi qeyd edir.
Sadə dillə desək, bu kristal sadəcə gözəl narıncı daş deyil. Onun daxili quruluşu o qədər unikaldır ki, alimlər onu oxşar görünüşlü və ya eyni elementləri ehtiva edən digər minerallardan tamamilə ayıra bilirlər.
Kiçik olsa da, çox ağırdır
Elmə məlum olan kristal şəffaf, qırmızımtıl-narıncı rəngdədir və almazabənzər parıltıya malikdir. Onun sərtliyi Mohs şkalası üzrə təxminən 5,5-dir. Bu göstərici mis sikkədən daha sərt, lakin kvarsdan daha yumşaq olduğunu göstərir.
Mineralın digər diqqətçəkən xüsusiyyəti yüksək sıxlığıdır. Kəyautuitenin sıxlığı hər kub santimetr üçün təxminən 8,3 qram təşkil edir. Bu səbəbdən daha böyük ölçülü nümunə əldə olunsaydı, gözləniləndən daha ağır hiss olunardı. Lakin indiyədək daha iri təbii kristal tapılmayıb.
Çay çöküntülərində aşkar edilib
Kristal allüvial çöküntülərdə, yəni su axınları ilə daşınmış qum və çınqıl qatlarında aşkar olunub. Bu fakt vacibdir, çünki daşın tapıldığı yer onun formalaşdığı məkanla eyni olmaya bilər.
Alimlərin fikrincə, mineral ilkin olaraq peqmatit süxurlarında yaranıb. Peqmatitlər maqmanın soyumasının son mərhələlərində əmələ gələn iri kristallı süxurlardır və burada çox nadir minerallar formalaşa bilir.
Mogokun qeyri-adi geologiyası
Mogok bölgəsi uzun illərdir ki, dünyaca məşhur qiymətli daş yataqları ilə tanınır. Burada yaqut, sapfir, şpinel, peridot və ay daşı kimi nadir minerallar çıxarılır.
Lakin kəyautuite adi nadir daş deyil. O, elm üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyan və indiyədək yalnız bir dəfə aşkar olunmuş mineral növüdür. Buna görə də Mogok təkcə mədən bölgəsi deyil, həm də təbiətin özünəməxsus geoloji laboratoriyası kimi qiymətləndirilir.
Nadir olması ən bahalı olması demək deyil
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, daşın nadir olması onun mütləq ən bahalı olması anlamına gəlmir. Bir çox qiymətli daşların bazar dəyəri rəngi, gözəlliyi və alıcı tələbatı ilə müəyyən olunur.
Kəyautuitenin əsas dəyəri isə kommersiya deyil, elmi əhəmiyyət daşıyır. Hazırda elmi bazalarda yalnız bir tapıntı yeri və bir qorunub saxlanılmış təbii nümunə qeydə alınıb.
Yer kürəsinin hələ də sirrləri var
Bu nadir kristal göstərir ki, peyklər, müasir laboratoriyalar və geniş məlumat bazaları dövründə belə Yer kürəsi hələ də insanları təəccübləndirməyə qadirdir. Cəmi üçdə bir qram ağırlığında olan bir daş belə alimləri yeni mineral növü qeyd etməyə məcbur edə bilir.
Hazırda etalon nümunə Natural History Museum of Los Angeles County kolleksiyasında saxlanılır və gələcək tədqiqatlar üçün rəsmi istinad nümunəsi hesab olunur.
Adi insanlar üçün bu daş sadəcə maraqlı bir fotoşəkil və ya qəribə ad ola bilər. Geoloqlar üçün isə o, təbiətin mineral yaratma proseslərinin nə qədər mürəkkəb və seçici olduğunu göstərən nadir bir ipucudur.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
