İndi süni intellekt həkimlərə demensiya, infarkt və insult riskini proqnozlaşdırmağa kömək edir
Lent.az xəbər verir ki, süni intellekt və sadə biotibbi üsullar mürəkkəb xəstəliklərin diaqnostikasına yanaşmaları getdikcə daha çox dəyişir. Yeni tədqiqatlar göstərir ki, cəmi bir gecəlik yuxu zamanı toplanan məlumatlar, eləcə də barmaq ucu iynəsindən götürülən bir neçə damcı qan gələcəkdə ürək-damar xəstəliklərindən tutmuş demensiyaya qədər onlarla ciddi sağlamlıq probleminin riskini proqnozlaşdırmağa kömək edə bilər.
Süni intellekt yuxu laboratoriyasında bir gecə ərzində qeydə alınan beyin fəaliyyəti yazılarından istifadə edərək insanın 100-dən çox xəstəliyə tutulma riskini qiymətləndirə bilir. Söhbət 65 min iştirakçıdan toplanmış 585 mindən çox saatlıq polisomnoqrafiya məlumatları əsasında öyrədilmiş SleepFM adlı modeldən gedir.
Polisomnoqrafiya yuxunun tədqiqində “qızıl standart” hesab olunur. Bu müayinə zamanı xüsusi sensorlar beynin aktivliyini, ürəyin işini, tənəffüs siqnallarını, bədən və göz hərəkətlərini, eləcə də digər fizioloji göstəriciləri qeydə alır. Əvvəlcə model yuxunun analizi üzrə standart tapşırıqlarda, o cümlədən yuxu mərhələlərinin təsnifatı və apnoenin ağırlıq dərəcəsinin müəyyən edilməsi üzrə sınaqdan keçirilib. Alimlərin sözlərinə görə, SleepFM hazırda istifadə olunan ən müasir modellər qədər, bəzi hallarda isə onlardan daha yaxşı nəticə göstərib.
Bundan sonra tədqiqatçılar 1999-2024-cü illər ərzində Stenford Yuxu Tibb Mərkəzində müalicə alan 35 min böyüyün və uşağın polisomnoqrafiya məlumatlarını onların uzunmüddətli sağlamlıq göstəriciləri ilə elektron tibbi qeydlər vasitəsilə müqayisə ediblər. Təhlil olunan minlərlə xəstəlik kateqoriyasından model 130-nu kifayət qədər dəqiqliklə proqnozlaşdıra bilib. Bunlara bütün səbəblərdən ölüm, demensiya, infarkt, ürək çatışmazlığı, xroniki böyrək xəstəliyi, insult və qulaqcıqların fibrillasiyası daxildir. Ayrı-ayrı xərçəng növləri, hamiləlik fəsadları, qan dövranı xəstəlikləri və psixi pozuntular üzrə proqnozların dəqiqliyi 80 faizi keçib. Eyni zamanda tədqiqatçılar etiraf edirlər ki, hələlik SleepFM-in proqnozlar üçün hansı konkret siqnallara əsaslandığı tam aydın deyil. Hazırda komanda modelin iş mexanizmlərini izah etmək və proqnozların dəqiqliyini artırmaq üzərində çalışır. Bunun üçün geyilə bilən cihazlardan əldə olunan məlumatların da əlavə edilməsi nəzərdən keçirilir. Paralel olaraq başqa bir tədqiqat göstərib ki, gələcəkdə sadə barmaq ucu iynəsi Alzheimer xəstəliyinin aşkar edilməsinə kömək edə bilər. Söhbət mürəkkəb və invaziv diaqnostik üsulları əvəz edə biləcək qurudulmuş qan nümunələrinin istifadəsindən gedir.
Qanda Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli biomarkerləri, xüsusilə p-tau217 zülalını ölçən yeni testlər bu xəstəliyin öyrənilməsinə yanaşmanı artıq köklü şəkildə dəyişir. Əvvəllər diaqnoz üçün invaziv beyin skanları və ya ağrılı onurğa beyni mayesi analizləri tələb olunurdu. Bununla yanaşı, müasir qan analizlərinin də nümunələrin saxlanması və ixtisaslı personal tələbi ilə bağlı praktik məhdudiyyətləri var. Tədqiqat çərçivəsində alimlər 337 könüllüdən barmaq ucu iynəsi ilə bir neçə damcı qan götürərək onları xüsusi kartlarda qurudublar. Analizlər göstərib ki, qurudulmuş nümunələrdə p-tau217 səviyyəsi standart qan analizlərinin nəticələri ilə sıx uyğunluq təşkil edir. Bu biomarkerin yüksək göstəriciləri onurğa beyni mayesindəki müvafiq markerlərlə də 86 faiz dəqiqliklə üst-üstə düşüb. Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, süni intellekt artıq dilin görüntülərini analiz edərək adi baxış zamanı çətin sezilən xırda dəyişiklikləri belə aşkar edir. Alqoritmlər rəng, örtük və forma kombinasiyalarını tanımağa öyrədilir ki, bunlar maddələr mübadiləsi pozuntularına və ya erkən mərhələdə bədxassəli proseslərə işarə edə bilər.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
