Qədim dövrlərdə apokalipsis və böyük müharibələrin xəbərçisi hesab edilən sirli "qan yağışı" 2026-cı ilin mart ayında Avropada bir daha dalğa ilə pəncərələri və nəqliyyat vasitələrini qırmızıya boyayıb. Bu təbii fenomen əvvəlcə dəhşətli bir fəlakət ssenarisinə bənzəsə də, bunun arxasındakı elmi həqiqət tamamilə fərqli olub. Minlərlə kilometrlik səyahətin, mütəxəssislərin sağlamlıqla bağlı xəbərdarlıqlarının və hadisənin bütün sirlərinin arxasındakı mahiyyət budur...
Heç maşınınızın, evinizin pəncərələrində və ya küçələrdə pas rəngli, qırmızımtıl palçıq ləkələri görmüsünüzmü? Yaxud səmanın birdən-birə ən tünd narıncı rəngə çevrildiyinin şahidi olmusunuzmu?
Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, ilk baxışdan bu səhnə elmi fantastika filminə və ya xalq arasında "qan yağışı" kimi tanınan dəhşətli təbii fəlakətə bənzəyir. Bəs bütün Avropada pəncərələri qırmızıya boyayan və görənləri heyrətləndirən bu təbii hadisənin arxasında əslində nə dayanır? Tarix boyu mistik mənalar daşıyan bu hadisənin sirri müasir elmin inkişafı ilə tamamilə həll olunub.
Göydən enən bu qırmızı damcıların arxasında fövqəltəbii bir qüvvə deyil, planetimizin nəhəng atmosfer hərəkətləri dayanır. Əsas qəhrəman dünyanın ən böyük səhrası olan Saharadır. Şimali Afrikadakı güclü qum fırtınaları atmosferin yuxarı təbəqələrinə tonlarla mikroskopik toz hissəcikləri atır. Havada asılı qalan bu sıx səhra buludları güclü küləklər və cərəyanlar tərəfindən Aralıq dənizi boyunca və Avropa qitəsinin dərinliklərinə aparılır.
Böyük Britaniyanın milli meteorologiya xidmətinin məlumatına görə, bu toz buludları atmosferdə günlərlə hərəkət edə bilər. Yağış buludları bu tozlu təbəqə ilə qarşılaşdıqda, maqnit kimi hərəkət edərək havadakı bütün çöküntüləri tuturlar. Məhz buna görə də yerə düşən yağış damcıları qırmızımtıl rəng alır. Həqiqətən də, 2026-cı ilin mart ayında Avropanı vuran və səmanı parlaq qırmızı gün batımı ilə boyayan nəhəng Sahara toz fırtınası bu fenomenin ən yaxın və ən təəccüblü nümunəsi kimi qeydə alınıb.
Yağışa qan rəngi verən maddə nədir?
Bəs bu palçıqlı suya xarakterik qırmızı və ya pas rəngini verən nədir? Cavab kimyadadır. Redinq Universitetinin alimləri quruyan su damcılarının geridə qoyduğu incə qalığı araşdırarkən çox aydın bir kəşf ediblər:
Sahara səhrasının qumlarında yüksək konsentrasiyalarda dəmir oksidi və ya pas kimi tanıdığımız şey var. Yağış suyu buxarlandıqda, yalnız bu qırmızımtıl dəmir mineralları qalır və bu da göydən küçələrə palçıq yağdığı təəssüratını yaradır.
Tarixin ən böyük qorxularından biri: qədim dövrlərdə qiyamət ssenariləri
İndi asanlıqla meteoroloji fenomen kimi izah etdiyimiz şey, keçmiş əsrlərdə tam xaos və çaxnaşma mənbəyi idi. Amerika Meteorologiya Cəmiyyətinin bülletenindəki tarixi qeydlər göstərir ki, bu qırmızı yağışlara qədim Roma və Yunan sivilizasiyalarında böyük qorxu ilə yanaşılıb.
O dövrdə yaşayan xalqlar göydən yağan qanı ilahi qəzəb, yaxınlaşan qanlı müharibələrin xəbərçisi, böyük epidemiyaların əlaməti və ya imperiyaların süqutunun əlaməti kimi qəbul ediblər. Elm bu mineralları kəşf etməmişdən əvvəlki dövrdə xurafat bəşəriyyəti əsrlər boyu əsir saxlayıb. Lakin 19-cu əsrə qədər yağış suyu nümunələri toplayan tədqiqatçılar Afrika səhralarına xas mineralları müəyyən ediblər və əfsanələr dövrü rəsmi olaraq başa çatıb.
Saharadan gələn bu qırmızı rəngli qonaqlar təkcə maşınlarda inadkar ləkələr qoymur və ya sosial mediada paylaşmaq üçün estetik cəhətdən xoş gün batımı mənzərələri yaradırlar. Bu proses həm insan sağlamlığına, həm də qlobal ekosistemə ciddi təsir göstərir:
• Meteorologiya İdarəsinin mütəxəssisləri vurğulayırlar ki, bu toz fırtınaları dövründə hava keyfiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşir. Havada asılı qalan mikro hissəciklər, xüsusən də astma və bronxit kimi tənəffüs yolları xəstəlikləri olan həssas insanlar üçün tetikleyici risk yarada bilər.
• Digər tərəfdən, bu nəhəng daşınma təbiətin həyat xətlərindən biridir. Bulud əmələ gəlmə prosesinə təsir edən və günəş işığının Yerə çatma bucağını tarazlayan bu toz hissəcikləri, okeanları və qitələri keçərək çatdıqları bölgələrə həyati əhəmiyyətli minerallar və qida maddələri daşıyırlar.
• Qədim insanların dünyanın sonu olduğunu düşündüyü "qan yağışı", əslində dünyamızın nə qədər mütəşəkkil, bir-biri ilə əlaqəli və canlı bir ekosistemin olduğunun ən bariz sübutlarından biridir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
