Onun nə sarayı vardı, nə rəsmi vəzifəsi, nə də dövlətin verdiyi səlahiyyət. Amma adı çəkiləndə həbsxanalarda səslər alçalır, kriminal dünyanın ən sərt adamları belə ehtiyatla danışırdılar. Ömrünün böyük hissəsini dəmir barmaqlıqlar arxasında keçirən bu adam üçün azadlıqdan da qiymətli bir şey vardı: özünün qəbul etdiyi oğru qanunları.
Söhbət sovet kriminal aləminin ən məşhur simalarından biri, “qanuni oğru” ənənəsinin əfsanəvi nümayəndəsi kimi tanınan Vasya Brilliantdan – Vladimir Babuşkindən gedir. Onun həyatı barədə həqiqətlə əfsanə o qədər qarışıb ki, bu gün də hansı hadisənin sənədlərlə təsdiqləndiyini, hansının həbsxana folklorundan doğduğunu ayırmaq çətindir.
Lent.az kriminal aləmin ən sirli simalarından birinin dramatik həyat hekayəsini təqdim edir.
Uşaqlığı əlindən alınan adam
Vladimir Babuşkinin 1928-ci ildə Sovet İttifaqında dünyaya gəldiyi bildirilir. Onun uşaqlığı yoxsulluğun, repressiyaların və müharibə illərinin ağır kölgəsində keçib. Hələ yeniyetmə yaşlarından küçə həyatı ilə tanış olan Babuşkin cinayət mühitinə düşüb. Kriminal bioqrafiyalarda onun ilk dəfə gənc yaşlarında həbs edildiyi, sonrakı onilliklərdə isə dəfələrlə məhkum olunduğu göstərilir. Həbsxana onun üçün müvəqqəti dayanacaq olmadı. Zaman keçdikcə bütün həyatı həmin divarların arasında keçməyə başladı. Əslində, bu, faciəli bir paradoks idi: azadlıqdan məhrum edilən gənc illər sonra məhz həbsxanalarda nüfuz qazandı.
Stalinin düşərgələrində başlayan əfsanə
Sovet həbsxanalarının ən ağır dövrlərindən biri Stalin hakimiyyəti illərinə təsadüf edirdi. Məhbusların qeyri-rəsmi iyerarxiyası, sərt düşərgə rejimi və kriminal qruplar arasındakı qarşıdurmalar həmin mühitin ayrılmaz hissəsi idi. Babuşkinin adı da bu dünyanın daxilində məşhurlaşdı. Kriminal rəvayətlərə görə, o, hakimiyyət orqanları ilə əməkdaşlıq etməməsi, həbsxana administrasiyasının təkliflərini rədd etməsi və qeyri-rəsmi oğru qaydalarına bağlılığı ilə seçilirdi. Ona verilən “Brilliant” ləqəbinin də məhz bu sarsılmaz mövqe ilə əlaqələndirildiyi söylənilir. Lakin bu hekayələrin hamısını müstəqil tarixi sənədlərlə təsdiqləmək mümkün deyil.
Bir ömür, saysız-hesabsız dəmir qapılar
Vasya Brilliant haqqında ən çox təkrarlanan məlumatlardan biri onun həyatının təxminən 35 ilini həbsdə keçirməsidir. Bu rəqəm kriminal mənbələrdə geniş yayılsa da, dəqiq həbs müddətləri barədə məlumatlar fərqlənir. Onun adı SSRİ-nin müxtəlif həbsxanaları ilə əlaqələndirilir. Kriminal aləmdə isə Babuşkinin nüfuzunun yalnız qorxuya deyil, illərlə formalaşmış şəxsi reputasiyasına əsaslandığı iddia olunur. Bununla belə, “qanuni oğru” statusunun arxasında romantik qəhrəmanlıqdan daha çox zorakılıq, qanunsuz hakimiyyət münasibətləri və insan talelərini məhv edən cinayətkar sistem dayanırdı.
“Ağ qu quşu”nda son gecə
1985-ci ildə Vladimir Babuşkin Solikamskdakı sərt rejimli “Ağ qu quşu” həbsxanasına göndərildi. Bu, onun həyatının son dayanacağı oldu. Həmin ilin iyunun 25-də 57 yaşlı Babuşkinin ölümü qeydə alındı. Ölüm şəhadətnaməsi və sonradan yayımlanan sənədlərlə bağlı məlumatlarda hadisənin şəraiti barədə fərqli izahlar mövcuddur. Bir versiyaya görə, o, intihar etmişdi. Digər iddialarda isə həbsxana əməkdaşları və ya məhbuslar tərəfindən öldürüldüyü bildirilir. Onilliklər keçsə də, onun ölümünün bütün təfərrüatları barədə mübahisələr bitməyib. Kriminal aləmdə adı qorxu və nüfuzla çəkilən adamın həyatının həbsxana kamerasında başa çatması isə bu hekayənin ən ağır ziddiyyətidir.
Azərbaycanla bağlı danışılan hekayə
Vasya Brilliantın adı Azərbaycan kriminal tarixində də çəkilir. Kriminal mühitdə yayılan məlumatlara görə, o, “Lotu Bəxtiyar” kimi tanınan Bəxtiyar Kərimovla Vladimir həbsxanasında tanış olub və onun kriminal iyerarxiyadakı statusunun formalaşmasında rol oynayıb. Lakin bu məlumatlar əsasən kriminal bioqrafiyalara və şifahi rəvayətlərə söykənir.
Ölümündən sonra da bitməyən əfsanə
Babuşkin Solikamsk şəhərində dəfn edildi. Sonralar məzarı üzərində böyük qranit abidə ucaldıldı. Onun haqqında sənədli filmlər çəkildi, mahnılar yazıldı, saysız-hesabsız hekayələr danışıldı. Ancaq bütün bu əfsanələrin arxasında daha kədərli həqiqət dayanırdı. 1928-ci ildə dünyaya gələn bir uşaq 1985-ci ildə azad insan kimi deyil, məhbus kimi öldü. Həyatının ən gözəl illəri həbsxana divarları arasında keçdi. Kriminal aləm onu “Brilliant” adlandırdı. Amma həmin parıltının arxasında itirilmiş onilliklər, yarımçıq qalmış həyat və qaranlıq bir ölüm vardı. Vasya Brilliantın hekayəsi cinayət dünyasının nə qədər güclü görünməsindən asılı olmayaraq, insanı necə amansız sona sürükləyə bildiyinin nümunəsidir. Çünki onun haqqında danışılan bütün əfsanələrdən sonra dəyişməyən bir fakt qalır: kriminal dünyanın “kralı” hesab edilən adam öz həyatının böyük hissəsində azadlığın nə olduğunu bilmədi. Tarixi məlumatlar kriminal arxiv materialları və bioqrafik nəşrlər əsasında yoxlanılıb; xüsusilə ölüm şəraiti və bəzi kriminal əlaqələr barədə məlumatlar mübahisəlidir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
