Səsini qorumaq üçün səhnədən çəkilən əfsanə: Müslüm Maqomayevin unudulmaz həyat yolu

Yaşasaydı, bu ay 84 yaşı olacaqdı. Söhbət Azərbaycan-sovet opera və estrada müğənnisi Müslüm Maqomayevdən gedir.

Lent.az görkəmli sənətkarın həyat və yaradıcılıq yolunu xatırladır.

Müslüm Maqomayev 1942-ci il avqustun 17-də, Böyük Vətən müharibəsinin ən qızğın dövründə Bakıda anadan olub. O, son dərəcə yaradıcı ailədə böyüyüb. Müslüm adını babası – Azərbaycan klassik musiqisinin banilərindən sayılan musiqiçi, dirijor və bəstəkar Müslüm Maqomayevin şərəfinə alıb.

Onun atası teatr rəssamı, anası isə dram aktrisası olub. Təəssüf ki, Müslüm atasını yaxından tanıya bilməyib. Kəşfiyyatçı Məhəmməd Maqomayev Berlin hücum əməliyyatı zamanı, qələbəyə cəmi bir neçə həftə qalmış həlak olub.

Müslüm Maqomayevin musiqi qabiliyyəti uşaqlıqdan diqqət çəkib. O, italyan opera müğənnilərinin köhnə plastinkalarını həvəslə dinləyib, fortepianoda ifa etməyi asanlıqla öyrənib.

1963-cü ildən Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti olub. 1964–1965-ci illərdə isə dünyanın ən məşhur opera səhnələrindən biri olan Milanın “La Skala” teatrında sənətkarlığını təkmilləşdirib. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirib. Konservatoriyanın nəzdindəki məktəbdə oxuyarkən Vladimir Anşeleviçdən vokal dərsləri almağa başlayıb. Konsertmeyster Tamara Kretinqen isə onun üçün qədim romanslar kimi qeyri-adi musiqi materialları seçib.

Maqomayev etiraf edib ki, dəniz sahilində bütün gücü ilə mahnı oxumağı çox sevib. Bununla səs tellərinin dözümlülüyünü sınaqdan keçirirmiş və möcüzəvi şəkildə unikal səsinə zərər vermirmiş.

Maqomayevin peşəkar səhnədə debütü 19 yaşında baş tutub. Gənc sənətçi Zaqafqaziya Hərbi Dairəsinin Mahnı və Rəqs Ansamblında çıxış edib. Bir il sonra isə Moskvada Kremlin Sarayında Azərbaycan incəsənəti festivalının bağlanışına həsr olunmuş konsertdə iştirak edib.

Onun çox gənc yaşda artıq yetkin sənətkar səviyyəsində çıxış etməsi xaricdə də tamaşaçıları valeh edib. Müslüm Maqomayev Finlandiyada, Polşada, Fransada və İtaliyada çıxış edib. O, belkanto sənətinin vətənində – Milanın məşhur “La Skala” teatrında da təcrübə keçib. O, Üzeyir Hacıbəyovun “Koroğlu”, babası Müslüm Maqomayevin “Şah İsmayıl”, Raxmaninovun “Aleko” operalarında çıxış edib.

O, özünü yalnız bir janrla məhdudlaşdırmaqdan şüurlu şəkildə imtina edib, opera ilə estrada arasında seçim etmək istəməyib. Maqomayev bas diapazonundan tenor partiyalarına asanlıqla keçib, caz standartlarını, cizgi filmləri üçün mahnıları, Bakı və Azərbaycana sevgi dolu əsərləri eyni ustalıqla ifa edib.

1990-cı illərin sonlarında Müslüm Maqomayev konsert fəaliyyətini dayandırdığını açıqlayıb. Tənqidçilər, həmkarları və ən əsası dinləyicilər onun səsinin demək olar dəyişmədiyini düşünsələr də, Maqomayev özü hesab edib ki, böyük qastrollar və davamlı çıxışlar artıq nə sağlamlığına, nə də tamaşaçının ona olan sevgisinə fayda verər.

Maqomayevin ikinci həyat yoldaşı, opera müğənnisi Tamara Sinyavskaya onun səhnədən tez getmədiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Maqomayev sadəcə səhnəyə çox erkən çıxıb və demək olar bütün ömrünü səhnə işıqları altında keçirib.

Tamara Sinyavskaya deyib:

“O, özünə qarşı inanılmaz dərəcədə tələbkar olduğu üçün getdi. Bir anda başa düşdü ki, artıq vaxtıdır. Yəni o, heç də tez getmədi, demək olar ki, vaxtında getdi. Heç kim onu çoxsaylı sağlamlıq problemləri olan insan kimi görmədi”.

Həmişə zövqlə geyinən, nəzakətli, həddindən artıq səmimiliyi sevməyən, amma ətrafındakı insanlara böyük anlayışla yanaşan Müslüm Maqomayev sonsuz hörmət etdiyi tamaşaçıların qarşısına zəif vəziyyətdə çıxmaq istəməyib. Bununla belə, o, internet dövrünün başlanğıcını görüb. Maqomayev forumlarda pərəstişkarları ilə ünsiyyət qurub və yeni studiya yazılarını internetdə paylaşmağa başlayıb.

2007-ci ildə sənətçi Sergey Yeseninin sözlərinə yazılmış “Əlvida, Bakı” mahnısını təqdim edib. Bu gün həmin ifanı dinləyərkən Maqomayevin səsinin yaş anlayışından sanki kənarda qalması heyrət doğurur.

Cəmi yarım il sonra - 25 oktyabr 2008-ci ildə Moskvada 66 yaşında vəfat edib. O, Bakıda, Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Ölümündən illər keçməsinə baxmayaraq, Maqomayev Azərbaycan musiqisinin beynəlxalq miqyasda ən tanınmış simalarından biri olaraq qalır.