Misirin sonuncu Ptolemey hökmdarı Kleopatra VII tarixdə adı ən çox əfsanələrlə əhatə olunan qadınlardan biridir. Onun həyatı, Yuli Sezar və Mark Antoni ilə münasibətləri, Roma ilə mübarizəsi haqqında çox şey məlum olsa da, bir sual iki min ildən artıqdır cavabsız qalır: Kleopatra harada dəfn edilib?
Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzuda hazırladığı materialı təqdim edirik:
Kleopatra eramızdan əvvəl 30-cu ildə, Roma qüvvələri İsgəndəriyyəni ələ keçirdikdən sonra ölüb. Qədim tarixçi Plutarxın yazdığına görə, Oktavian Kleopatranın Mark Antoni ilə birlikdə təntənəli, hökmdarlara layiq şəkildə dəfn edilməsinə göstəriş verib. Bu, onların məzarının həqiqətən mövcud olduğunu göstərən ən mühüm qədim məlumatlardan biridir. Ancaq Plutarx həmin məzarın dəqiq yerini göstərməyib.
Məzar İsgəndəriyyənin altında qalıb?
Uzun müddət tarixçilərin əsas ehtimalı Kleopatra və Mark Antoninin İsgəndəriyyədə, Ptolemey hökmdarlarının yaşadığı kral məhəlləsində dəfn olunması olub.
Problem isə ondadır ki, qədim İsgəndəriyyənin əhəmiyyətli hissəsi sonrakı əsrlərdə zəlzələlər, torpaq çökmələri və dəniz səviyyəsindəki dəyişikliklər nəticəsində dağılıb və ya Aralıq dənizinin altında qalıb. Buna görə Kleopatranın məzarının müasir İsgəndəriyyənin altında və ya suyun dibində olması ehtimalı hələ də istisna edilmir. 2026-cı ilə qədər onun dəfn yerini qəti şəkildə müəyyənləşdirən heç bir arxeoloji tapıntı aşkarlanmayıb.
Bütün diqqətlər Taposiris Magnaya yönəldi
Son illərdə isə Kleopatranın məzarının axtarışında başqa bir məkan ön plana çıxıb – İsgəndəriyyədən təxminən 45 kilometr qərbdə yerləşən Taposiris Magna məbədi.
Dominikanlı arxeoloq Ketlin Martinez 20 ildən çoxdur Kleopatranın burada dəfn edilməsi ehtimalını araşdırır. Onun nəzəriyyəsinə görə, özünü ilahə İsida ilə əlaqələndirən Kleopatra məhz İsida və Osiris kultu ilə bağlı müqəddəs bir məkanda Mark Antoni ilə birlikdə dəfn edilməyi seçmiş ola bilər. Taposiris Magnada aparılan qazıntılar zamanı Kleopatranın təsviri olan sikkələr, müxtəlif məzarlar və Ptolemey dövrünə aid çoxsaylı əşyalar aşkarlanıb. Lakin bunların heç biri Kleopatranın məzarının burada olduğunu sübut etmir.
Dənizin altında yeni sirr
Axtarışlar 2025-ci ildə daha maraqlı istiqamət alıb. Martinez və məşhur okeanoqraf Bob Ballardın iştirak etdiyi ekspedisiya Taposiris Magna sahillərində suyun altında qədim liman strukturları aşkarlayıb.
Dənizin dibində daş sütunlar, hamarlanmış döşəmə hissələri, lövbərlər və Kleopatranın dövrünə aid amforalar müəyyən edilib. Bundan əvvəl məbəd ərazisində uzunluğu təxminən 1,3 kilometr olan yeraltı tunel də tapılmışdı. Martinez bu tunellə sahildəki qədim liman arasında əlaqə ola biləcəyini düşünür. Bu kəşf Kleopatranın məzarının tapıldığı anlamına gəlmir. Bir sıra misirşünaslar Taposiris Magna nəzəriyyəsinə ehtiyatla yanaşır və hökmdarın İsgəndəriyyədə dəfn olunması ehtimalını daha güclü hesab edirlər. Hətta məşhur misirşünas Zahi Havas əvvəllər Kleopatranın bu məbəddə dəfn edilməsi fikrini dəstəkləmədiyini açıq şəkildə bildirib.
Beləliklə, Kleopatranın həyatı eramızdan əvvəl 30-cu ildə sona çatsa da, onun son sirri hələ açılmayıb. Məzarı İsgəndəriyyənin küçələrinin altında, Aralıq dənizinin dibində və ya Taposiris Magnanın indiyədək araşdırılmamış hissəsində gizlənə bilər.
Bəlkə də arxeologiyanın ən böyük sensasiyalarından biri hələ torpağın – yaxud dənizin – altında gözləyir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
