Dünyada geosiyasi qüvvələr nisbətinin dəyişdiyi, enerji təhlükəsizliyinin və beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının strateji əhəmiyyət qazandığı bir dövrdə Azərbaycan Avropanın diqqət mərkəzində olan dövlətlərdən birinə çevrilib. Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi xarici siyasət ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyini gücləndirməklə yanaşı, Azərbaycanı Avropa ilə Asiya arasında mühüm siyasi və iqtisadi tərəfdaş kimi ön plana çıxarıb.
Noyabrın 12-də İrlandiyanın paytaxtı Dublində keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin 9-cu Zirvə toplantısı Azərbaycanın beynəlxalq siyasətdə artan əhəmiyyətini qiymətləndirmək baxımından mühüm hadisədir. Toplantının əsas mövzusunun “Avropa – güclü, təhlükəsiz və əlaqəli” olması təsadüfi deyil. Çünki müasir Avropanın qarşılaşdığı əsas problemlər – enerji təhlükəsizliyi, alternativ nəqliyyat marşrutlarının yaradılması və regional sabitlik – Azərbaycanın da fəal iştirak etdiyi strateji istiqamətlərdir.
Azərbaycan artıq yalnız enerji tərəfdaşı deyil
Uzun illər Azərbaycan Avropa üçün əsasən neft və təbii qaz təchizatçısı kimi əhəmiyyət daşıyırdı. Lakin son dövrlərdə baş verən beynəlxalq hadisələr bu münasibətlərin mahiyyətini dəyişib.
Rusiya-Ukrayna müharibəsi Avropanın enerji mənbələrini şaxələndirmək zərurətini artırıb. Belə bir şəraitdə Azərbaycan alternativ və etibarlı təchizatçı kimi əhəmiyyətini gücləndirib.
2025-ci ildə Azərbaycanın Avropa İttifaqı ölkələrinə təbii qaz tədarükü 12,5 milyard kubmetrə çatıb. Bu göstərici 2021-ci illə müqayisədə 53,8 faiz artım deməkdir.
Lakin məsələnin digər tərəfi də var. Azərbaycan yalnız mövcud enerji ehtiyaclarının qarşılanmasında deyil, Avropanın gələcək enerji siyasətində də iştirak etmək imkanlarına malikdir. Xəzərin külək enerjisi potensialı, bərpaolunan enerji layihələri və yaşıl enerji dəhlizləri bu əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini formalaşdırır.
Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin enerji diplomatiyası Azərbaycanın iqtisadi imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, ölkənin siyasi çəkisinin artmasına da təsir göstərir.
Avropanı Asiyaya bağlayan strateji ölkə
Azərbaycanın beynəlxalq əhəmiyyətini artıran ikinci mühüm istiqamət nəqliyyat və logistika sahəsidir.
Son illərdə qlobal ticarət marşrutlarında yaranan təhlükəsizlik problemləri alternativ nəqliyyat dəhlizlərinə marağı gücləndirib. Xüsusilə Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ticarət əlaqələrinin inkişafı baxımından strateji layihəyə çevrilib.
Çindən və Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan bu marşrutun əsas iştirakçılarından biri məhz Azərbaycandır.
Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və digər nəqliyyat infrastrukturu layihələri ölkənin tranzit potensialını artırır.
2025-ci ildə Azərbaycanın Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizi üzrə yükdaşımalarının həcmi 16,9 milyon ton təşkil edib.
Bu göstərici Azərbaycanın beynəlxalq logistika sistemindəki rolunun konkret iqtisadi əsaslara söykəndiyini göstərir.
Avropa üçün Azərbaycanla əməkdaşlıq yalnız yeni bazarlara çıxış deyil, həm də alternativ təchizat marşrutlarının yaradılması baxımından əhəmiyyətlidir.
İlham Əliyevin müstəqil siyasəti niyə diqqət çəkir?
Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biri də mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə müstəqil xarici siyasət yürütməsidir.
Azərbaycan Rusiya və İranla həmsərhəd olmaqla yanaşı, Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik münasibətlərinə, Avropa dövlətləri, Çin və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə geniş əməkdaşlıq imkanlarına malikdir.
Fərqli geosiyasi maraqların kəsişdiyi belə bir coğrafiyada milli maraqlara əsaslanan siyasətin davam etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin xarici siyasətində diqqət çəkən məqamlardan biri Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə yalnız böyük güclərin qərarlarından asılı olan tərəf kimi deyil, öz təşəbbüsləri və strateji imkanları ilə çıxış etməsidir.
Bu yanaşma Azərbaycanın müxtəlif siyasi platformalarda mövqeyini gücləndirir və ölkənin regional proseslərdə iştirak imkanlarını genişləndirir.
Cənubi Qafqazda sülh Avropanın da marağındadır
Azərbaycanın beynəlxalq gündəmdə əhəmiyyətini artıran məsələlərdən biri Ermənistanla sülh prosesidir.
2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri tərəfindən sülh sazişi mətninin paraflanması, Prezident İlham Əliyev, ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın iştirakı ilə Birgə Bəyannamənin imzalanması regionda yeni siyasi mərhələnin başlanması baxımından mühüm hadisə olub.
Bu prosesin əhəmiyyəti yalnız iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması ilə məhdudlaşmır.
Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin edilməsi regional ticarətin genişlənməsi, nəqliyyat kommunikasiyalarının inkişafı və Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin möhkəmlənməsi üçün əlavə imkanlar yarada bilər.
Məhz buna görə Azərbaycanın sülh gündəliyi Avropa dövlətləri üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu yeni mərhələdə
Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi, COP29 kimi qlobal tədbirə ev sahibliyi etməsi və beynəlxalq nəqliyyat-enerji layihələrində iştirakı ölkənin diplomatik imkanlarını genişləndirib.
Bu proseslər Azərbaycanı beynəlxalq münasibətlərdə “orta güc” kimi xarakterizə olunan dövlətlər sırasında qiymətləndirməyə əsas yaradır.
Belə dövlətlər qlobal siyasətdə böyük güclərlə rəqabət aparmaqdan daha çox, regional təsir imkanlarından, iqtisadi potensialından və diplomatik əlaqələrindən istifadə etməklə beynəlxalq proseslərə təsir göstərirlər.
Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi siyasətdə də bu xüsusiyyətlər müşahidə olunur.
Ölkə bir tərəfdən öz iqtisadi və təhlükəsizlik maraqlarını qorumağa, digər tərəfdən isə müxtəlif regionlar arasında əməkdaşlıq əlaqələrinin inkişafına töhfə verməyə çalışır.
Avropa liderlərinin diqqətində olan əsas məsələ
Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə toplantıları Azərbaycan Prezidentinin Avropa dövlətlərinin rəhbərləri ilə birbaşa siyasi dialoq aparması üçün mühüm platformadır.
Prezident İlham Əliyevin 2022-ci ildə Praqada keçirilən ilk Zirvə toplantısından etibarən bu platformada iştirakı Azərbaycanın Avropa siyasi gündəliyindəki yerini nümayiş etdirir.
Hazırda Avropa dövlətlərinin Azərbaycanla əməkdaşlıq maraqları bir neçə strateji istiqamətdə birləşir: enerji təchizatının təhlükəsizliyi, nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi, Cənubi Qafqazda sabitliyin möhkəmləndirilməsi və Asiya ilə iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi.
Bu istiqamətlərin hər biri Azərbaycanın xarici siyasətində mühüm yer tutur.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycanın beynəlxalq əhəmiyyəti yalnız əlverişli coğrafi mövqeyi və təbii sərvətləri ilə izah olunmur. Ölkənin həyata keçirdiyi infrastruktur layihələri, diplomatik təşəbbüsləri və regional əməkdaşlıq siyasəti də bu prosesdə mühüm rol oynayır.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən xarici siyasət Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyətini enerji təchizatından daha geniş strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldib. Avropa liderlərinin Azərbaycanın mövqeyinə marağını artıran əsas amil də məhz ölkənin regional təhlükəsizlik, beynəlxalq nəqliyyat və enerji əməkdaşlığı sahələrində malik olduğu imkanlardır.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
