1889-cu il aprelin 17-də alman astronomunun laboratoriyasında gözlənilməz şəkildə sarkaçların (sarkaç (və ya kəfgir), cazibə qüvvəsi təsiri ilə sabit bir nöqtədən asılaraq irəli-geri yellənən çəkidir – red.) yellənməsi elmi tarixin gedişatını əbədi olaraq dəyişdirib.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, Kaliforniya Universitetinin Berkli seysmologiya laboratoriyasının qeydlərinə görə, bu hadisə müasir seysmologiyanın başlanğıcı hesab olunur, çünki dünyanın digər tərəfindən ilk dəfə zəlzələ qeydə alınıb. Yaponiyadakı zəlzələnin Almaniyadan ölçüldüyü həmin tarixi hadisənin təfərrüatları...
Elmi dünyada bir çox cəsur kəşflər təsadüfə əsaslanır. Müasir seysmologiyanın (zəlzələ elmi) yaranması da məhz belə baş verib. Zəlzələlərin yalnız dağıntılara səbəb olduğu bölgələrdə hiss edilən "yerli" təbii hadisələr olduğu düşünülən bir dövrdə 17 aprel 1889-cu il hadisələri bu təsəvvürü alt-üst edib. Bu gün həmin tarixi andan düz 137 il ötür.
Ernst fon Reber-Paşvits 1889-cu ildə Almaniyanın Potsdam şəhərində cazibə anomaliyalarını və səma cisimlərini öyrənən astronom idi. Tədqiqatlarında o, hətta kiçik yerdəyişmələri belə aşkar edə bilən son dərəcə həssas üfüqi sarkaçlardan istifadə edib.
Lakin, aprelin 17-də laboratoriyasındakı sarkaçlar qeyri-adi və güclü şəkildə titrəməyə başlayıb. Bu titrəməni bir saatdan çox qeydə alan astronom, cihazı silkələyə biləcək heç bir külək, ağır nəqliyyat vasitəsi və ya yerli zəlzələ olmadığı üçün çox təəccüblənib. Cihazın nasaz ola biləcəyindən şübhələnsə də, əlindəki məlumatları diqqətlə qeyd edib.
Kaliforniya Universitetinin Berkli seysmologiya laboratoriyasının tarixi qeydlərinə görə, Reber-Paşvits bu titrəmələrin səbəbini tapmaq üçün aylar sərf edib. Məşhur elmi jurnal olan "Nature"da oxuduğu bir xəbər ona tarixi tapmacanı həll etməyə kömək edib. Məqalədə bildirilirdi ki, laboratoriyadakı sarkaçlar yelləndiyi gün Yaponiyanın paytaxtı Tokioda güclü zəlzələ baş verib.
Astronomun riyazi hesablamalarına görə, mənzərə aydın olub: Tokio zəlzələsinin yaratdığı nəhəng seysmik dalğalar Yer kürəsinin daxili və səthindən 9000 kilometr məsafə qət edərək təxminən bir saat sonra Almaniyadakı həssas cihazlara çatıb.
Berkli seysmologiya laboratoriyasının mütəxəssisləri bu hadisənin seysmologiyada instrumental dövr üçün "mərhələ" olduğunu söyləyirlər. O vaxta qədər seysmik dalğaların qitələr və okeanlar arasında yayıla biləcəyi məlum deyildi. Bu qeyd sübut edib ki, güclü titrəmə zamanı planet nəhəng zəng kimi titrəyir və dalğalar ötürür.
Potsdamda baş verən bu təsadüfi kəşf Yer kürəsinin quruluşu haqqında bildiklərimizi kökündən dəyişdirib və alimləri zəlzələləri ölçmək üçün xüsusi "seysmoqraflar" icad etməyə vadar edib. 137 il əvvəl Almaniyada sarkaçların yellənməsi ilə başlayan seysmologiya səyahəti bu gün də dünyanı əhatə edən inkişaf etmiş rəqəmsal seysmik şəbəkələrlə planetimizin dərinliklərinin sirlərini açmaq üçün davam edir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
