Bakıda insanların qorxduğu küçə – “Karantin”  adı haradan yaranmışdı?
19 noyabr 2026 20:15 (UTC +04:00)

Bakıda insanların qorxduğu küçə – “Karantin” adı haradan yaranmışdı?

0

Bakının küçələri təkcə ünvanlardan ibarət deyil. Onların hər biri şəhərin keçmişindən bir iz, unudulmuş hadisələrdən bir xatirə daşıyır. Bəzi küçələrin adları məşhur şəxsiyyətlərlə, bəziləri qədim sənətlərlə, digərləri isə vaxtilə həmin ərazidə yerləşən idarə və müəssisələrlə bağlıdır. Paytaxtda elə küçələr də olub ki, adını eşidəndə insanın ağlına ilk olaraq xəstəlik, təhlükə və təcrid düşür.

Belə adlardan biri də “Karantin” idi.

Lent.az-ın “Bizim küçələr” rubrikasında bu dəfə Bakının köhnə xəritələrində iz qoymuş, lakin sonradan adı dəyişdirilmiş Karantin küçəsinin tarixindən bəhs edəcəyik.

Bakıda niyə “Karantin” adlı küçə var idi?

Bu gün karantin dedikdə insanların ilk ağlına yoluxucu xəstəliklər, xəstəxanalar, məhdudiyyətlər və COVID-19 pandemiyası gəlir. Halbuki karantin anlayışının tarixi pandemiyadan xeyli əvvələ gedib çıxır.

XIX əsrdə Bakı Xəzər dənizinin mühüm ticarət məntəqələrindən biri idi. Şəhərə müxtəlif ölkələrdən tacirlər gəlir, gəmilər vasitəsilə mallar daşınırdı. Ticarətin genişlənməsi isə gömrük və sanitariya nəzarətinin təşkilini zəruri edirdi.

Tarixi mənbələr göstərir ki, həmin dövrdə Bakıda ayrıca karantin idarəsi fəaliyyət göstərib.

Yazıçı Qılman İlkin “Bakı və bakılılar” əsərində bu müəssisənin təxminən indiki Qoqol və Həzi Aslanov küçələrinin kəsişdiyi ərazidə yerləşdiyini qeyd edir.

Məhz həmin idarənin yerləşməsi Karantin küçəsinin adının yaranmasını izah edən əsas tarixi məqamdır.

Küçənin adı dəyişdi, tarix isə qaldı

Karantin küçəsi sonrakı dövrlərdə bir neçə dəfə ad dəyişikliyinə məruz qalıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanasında təqdim edilən “Bakının küçə və meydanlarının köhnə və yeni adları” siyahısına əsasən, küçə əvvəlcə Karantin, daha sonra Gənc Pioner, hazırda isə Həzi Aslanov adlanır.

Beləliklə, bir vaxtlar şəhərin sanitariya nəzarəti ilə bağlı tarixini yaşadan küçə sonradan sovet ideologiyasına uyğun ad alıb. Daha sonra isə Azərbaycan xalqının qəhrəman oğlu, iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Həzi Aslanovun adı ilə tanınıb.

Maraqlıdır ki, küçənin köhnə adı bu gün də Bakının keçmişini araşdıranlar üçün tarixi əhəmiyyət daşıyır.

1847-ci ildə nə baş verdi?

Bakıda karantin idarəsinin fəaliyyəti şəhərin gömrük sisteminin inkişafı ilə sıx bağlı olub.

Qılman İlkinin yazdığına görə, 1847-ci ildə karantin idarəsi gömrükxana ilə birləşdirilib.

Gömrük tarixini araşdıran elmi mənbələrdə isə bu proses daha dəqiq tarixlə göstərilir: 1847-ci il mayın 4-də Bakı gömrükxanası Bakı Karantin-Gömrük İdarəsinə çevrilib.

Bu dəyişiklik karantin nəzarətinin tamamilə aradan qalxması deyil, onun gömrük idarəçiliyi ilə birləşdirilməsi demək idi.

Sonrakı illərdə də Bakının karantin-gömrük sistemi fəaliyyətini davam etdirib və inzibati dəyişikliklərə məruz qalıb.

Bəs bu küçədə qorxulu hadisələr baş veribmi?

“Karantin” adı ilk baxışdan küçədə böyük epidemiya və ya faciə yaşandığı təsəvvürünü yarada bilər.

Lakin araşdırılan mənbələrdə küçənin məhz konkret bir epidemiya, kütləvi ölüm və ya faciə səbəbindən belə adlandırıldığı təsdiqlənmir.

Əldə olan məlumatlar adın həmin ərazidə fəaliyyət göstərmiş karantin idarəsi ilə bağlı olduğunu göstərir.

Bu da Bakının küçə adlarının yalnız insanları və hadisələri deyil, şəhərin vaxtilə mövcud olmuş idarəçilik sistemini də yaddaşında saxladığını göstərən maraqlı nümunədir.

Bakının xəritəsindən silinən ad

Bu gün Həzi Aslanov küçəsi ilə hərəkət edən insanların çoxu, yəqin ki, həmin ünvanın bir vaxtlar Karantin adlandığını bilmir.

Halbuki bu ad Bakının Xəzər üzərindən aparılan ticarətinin, gömrük nəzarətinin və XIX əsr şəhər həyatının bir hissəsini xatırladır.

Küçələrin adları zamanla dəyişir. Köhnə lövhələr yeniləri ilə əvəz olunur, binalar sökülür, şəhərin görünüşü başqalaşır. Ancaq tarixi sənədlərdə qalan adlar keçmişin izlərini qorumağa davam edir.

Bakının Karantin küçəsi də belə ünvanlardan biridir. İndi bu ad xəritələrdə görünməsə də, onun arxasında paytaxtın iki əsrə yaxın əvvələ uzanan maraqlı tarixi dayanır.

1 2 3 4 5 İDMAN XƏBƏRLƏRİ
0
# 146

Oxşar yazılar