Uşaqların gələcəkdə uğurlu və özünəinamlı şəxsiyyət kimi formalaşması yalnız məktəbdə aldıqları qiymətlərdən və əlavə məşğələlərdən asılı deyil. Psixoloqlar bildirirlər ki, uşağın emosional intellektinin inkişafında və həyata hazırlanmasında ailənin, xüsusilə də ananın rolu böyükdür.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, valideynlər uşaqlarına təkcə bilik deyil, həm də davranış nümunələri ötürürlər. Emosiyalarını idarə etməyi bacaran, özünə hörmət edən və çətinliklərə düzgün yanaşan analar övladlarına gələcək həyatda lazım olacaq mühüm bacarıqları qazandıra bilirlər. Psixoloqlar ağıllı anaların uşaqlarına öyrətdiyi yeddi vacib həyat dərsini açıqlayıblar.
1. Mehriban olmaq hər kəsin səndən istifadə etməsinə icazə vermək deyil
Başqalarına qarşı mehriban və qayğıkeş olmaq vacibdir. Lakin bu, hər zaman güzəştə getmək və başqalarının istəklərini öz ehtiyaclarından üstün tutmaq demək deyil. Psixologiya və neyroelm professoru Syuzan Krauss Uitborn bildirir ki, bəzi insanlar qarşı tərəfin münasibətləri qorumaq istəyindən öz maraqları üçün istifadə edə bilirlər. Buna görə də analar uşaqlarına şəxsi sərhədlərini qorumağı, özlərinə hörmət etməyi və lazım gəldikdə çəkinmədən “yox” deməyi öyrətməlidirlər.
2. Başqalarının məsləhətlərinə kor-koranə əməl etmək olmaz
Dostlardan və qohumlardan məsləhət almaq təbiidir. Lakin onların fikirləri hər zaman insanın şəxsi vəziyyətini və imkanlarını nəzərə almaya bilər. Müdrik analar uşaqlarına başqalarının məsləhətlərini dinləməyi, lakin son qərarı müstəqil şəkildə verməyi öyrədirlər. Bu bacarıq uşağın gələcəkdə öz həyatına görə məsuliyyət daşımasına və müstəqil düşünməsinə kömək edir.
3. Şəxsi həyatın bütün detallarını hər kəslə bölüşmək lazım deyil
Səmimiyyət və açıqlıq sağlam münasibətlərin qurulmasında mühüm rol oynayır. Ancaq insan şəxsi həyatının bütün təfərrüatlarını başqalarına danışmağa məcbur deyil. Psixologiya professorları Şoba Srinivasan və Linda Vaynberger bildirirlər ki, şəxsi məkanın qorunması insanda təhlükəsizlik hissinin formalaşmasına kömək edir. Analarının şəxsi sərhədlərinə hörmət etdiyini görən uşaqlar da kimə nə qədər etibar etməli olduqlarını və hansı məlumatları paylaşmağın düzgün olduğunu öyrənirlər.
4. Güclü emosiyaların təsiri altında mühüm qərarlar vermək olmaz
İnsan əsəbi, qorxulu və ya həddindən artıq həyəcanlı olduqda düşünülməmiş qərarlar verə bilər. Psixoterapevt Moşe Ratsonun sözlərinə görə, emosiyalar vəziyyəti qiymətləndirməyə kömək etsə də, ciddi qərarların qəbulunda yeganə meyar olmamalıdır. Buna görə də uşaqlara emosiyalarını idarə etməyi öyrətmək vacibdir. Mütəxəssislər tövsiyə edirlər ki, güclü emosional gərginlik yaradan vəziyyətlərdə əvvəlcə sakitləşmək, daha sonra qərar vermək daha məqsədəuyğundur.
5. Pulu düzgün idarə etməyi bacarmaq lazımdır
Yüksək gəlir əldə etmək hər zaman maddi sabitlik demək deyil. İnsan qazandığı pulu düzgün xərcləməyi, qənaət etməyi və gələcəyini planlaşdırmağı bacarmırsa, maliyyə çətinlikləri ilə üzləşə bilər. Buna görə də maliyyə savadlılığının əsaslarını uşaqlara erkən yaşlardan öyrətmək tövsiyə olunur. Analar uşaqlarına pulun dəyərini izah etməli, ehtiyaclarla istəklər arasındakı fərqi göstərməli və yığım etməyin əhəmiyyətini başa salmalıdırlar. Bu vərdişlər onların gələcəkdə maddi məsələlərdə daha məsuliyyətli davranmasına kömək edə bilər.
6. Başqalarının rəğbətini qazanmaq üçün prinsiplərindən imtina etmək olmaz
Kollektivin bir hissəsi olmaq və ətrafdakılar tərəfindən qəbul edilmək istəyi xüsusilə uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə güclü olur. Lakin başqalarının xoşuna gəlmək arzusu insanı öz inanclarına və dəyərlərinə zidd hərəkətlər etməyə məcbur etməməlidir. Analar uşaqlarına ətraf mühitə uyğunlaşmaqla öz prinsiplərindən imtina etmək arasındakı fərqi izah etməlidirlər. Bu yanaşma uşaqlara həmyaşıdlarının təzyiqinə qarşı dayanmağı və öz mövqelərini qorumağı öyrədir.
7. Başqalarının fikirlərindən həddindən artıq asılı olmaq olmaz
Daim başqalarının razılığını və tərifini qazanmağa çalışmaq insanın özünü olduğu kimi qəbul etməsinə mane ola bilər. Neyrobioloq Daniel Qleyzer bildirir ki, burada əsas məsələ başqalarının fikirlərini tamamilə görməzdən gəlmək deyil. Əksinə, insan özü üçün həqiqətən əhəmiyyətli olan şəxslərin fikirlərinə diqqət yetirməyi bacarmalıdır. Müdrik analar uşaqlarına özünəinam hissini inkişaf etdirməyi, fərdi xüsusiyyətlərini qəbul etməyi və həyatlarını yalnız başqalarının gözləntilərinə uyğun qurmaqdan çəkinməyi öyrədirlər.
Psixoloqların fikrincə, uşaqların gələcək həyatda uğur qazanması üçün yalnız yaxşı təhsil almaları kifayət deyil. Onların emosional cəhətdən sağlam, müstəqil qərar verə bilən, şəxsi sərhədlərini qoruyan və məsuliyyətli insanlar kimi yetişməsi də vacibdir. Bu bacarıqların formalaşmasında isə valideynlərin gündəlik davranışları və uşaqlarına göstərdikləri şəxsi nümunə mühüm rol oynayır.