İnsan 80 il yaşayır, onlar isə əsrlərlə... Alimlər heyrətlənir

İnsan ömrü orta hesabla 70–80 il hesab olunur. Son onilliklərdə tibbin inkişafı, sağlam qidalanma və həyat şəraitinin yaxşılaşması sayəsində bəzi insanlar 100 yaş həddini də keçir. Lakin təbiətdə elə canlılar var ki, onların ömür uzunluğu insanınkını bir neçə dəfə, hətta onlarla dəfə üstələyir. Onların bəziləri yüz illərlə, digərləri isə minilliklər boyu yaşayır.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, alimlər uzunömürlü canlıları araşdıraraq onların yaşlanma mexanizmini öyrənməyə çalışırlar. Bu tədqiqatların gələcəkdə insanlarda qocalma prosesinin ləngidilməsi və yaşa bağlı xəstəliklərin daha yaxşı anlaşılması baxımından mühüm rol oynaya biləcəyi düşünülür.

500 ildən çox yaşayan köpəkbalığı

Dünyanın ən uzunömürlü onurğalı canlısı Qrenlandiya qütb köpəkbalığı hesab olunur. Alimlərin araşdırmalarına görə, bu növün orta ömür müddəti təxminən 392 il olsa da, bəzi fərdlərin 500 ildən çox yaşadığı müəyyən edilib. İndiyədək qeydə alınan ən yaşlı nümunənin təxminən 512 il yaşadığı hesablanır.

Bu qeyri-adi uzunömürlülüyün əsas səbəbi onun son dərəcə yavaş maddələr mübadiləsinə malik olmasıdır. Köpəkbalığı Arktikanın buz kimi soyuq sularında yaşayır və çox yavaş hərəkət edir. Onun orqanizmi enerjini minimum səviyyədə sərf etdiyindən hüceyrələr daha gec köhnəlir.

Ən maraqlı faktlardan biri isə odur ki, Qrenlandiya qütb köpəkbalığı yalnız təxminən 150 yaşında cinsi yetkinliyə çatır. Bu, heyvanlar aləmində olduqca nadir göstəricilərdən biridir.

İki əsr yaşayan nəhəng balina

Uzunömürlülük rekordçuları sırasında Qrenlandiya balinası da xüsusi yer tutur. Bu nəhəng dəniz məməlisinin 200 ildən çox yaşaya bildiyi müəyyən olunub. Alimlər bəzi fərdlərin 211 ilə qədər yaşadığını bildirirlər.

Onların yaşını müəyyən etmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə olunur. Maraqlı faktlardan biri də odur ki, bəzi balinaların bədənində XIX əsrdə istifadə edilən ov nizələrinin ucları tapılıb. Bu da onların iki əsrdən artıq yaşadığını təsdiqləyən mühüm sübutlardan biri hesab olunur.

Darvinin də gördüyü tısbağalar

Qalapaqos nəhəng tısbağaları da dünyanın ən uzunömürlü canlıları sırasında yer alır. Onların ömrü 150–177 ilə qədər uzana bilir.

Bu nəhəng sürünənlər yavaş həyat tərzi keçirir, maddələr mübadiləsi zəif işləyir və uzun müddət qidasız qala bilirlər. Məhz bu xüsusiyyətlər onların uzun ömür sürməsinə kömək edir.

Tarixdə bəzi Qalapaqos tısbağalarının məşhur alim Çarlz Darvin dövründən günümüzə qədər yaşadığı barədə məlumatlar da mövcuddur.

2 min il yaşayan heyvan

Ən maraqlı canlılardan biri də dəniz süngərləridir. Görünüşlərinə görə bitkini xatırlatsalar da, onlar heyvanlar aləminə daxildir.

Alimlər müəyyən ediblər ki, bəzi dəniz süngərləri 2 min ilə qədər yaşaya bilir. Onların bu qədər uzunömürlü olmasının əsas səbəbi çox yavaş böyümələri və hüceyrələrinin daim yenilənməsidir.

Dəniz süngərləri okean ekosistemində mühüm rol oynayır. Onlar suyu süzərək təmizləyir və minlərlə başqa canlı üçün yaşayış mühiti yaradır.

507 il yaşayan molyusk

Dünyanın ən məşhur uzunömürlü canlılarından biri də Arktik İslandiya molyuskudur (Arctica islandica).

Alimlər tərəfindən araşdırılan bir nümunənin düz 507 il yaşadığı müəyyən edilib. Maraqlıdır ki, bu molyusk hələ XV əsrin sonlarında – Kolumb Amerikaya səyahət etdiyi dövrdə doğulmuşdu.

Təəssüf ki, onun dəqiq yaşını müəyyən etmək üçün aparılan laboratoriya araşdırması zamanı molyusk məhv olub. Buna baxmayaraq, bu hadisə elm tarixində ən maraqlı uzunömürlülük faktlarından biri kimi qalır.

Uzun ömrün sirri nədir?

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu canlıların uzun ömür sürməsinin əsas səbəbləri oxşardır.

Onların əksəriyyəti çox soyuq mühitdə yaşayır, maddələr mübadiləsi olduqca yavaşdır və enerji sərfiyyatı minimum səviyyədə olur. Bundan başqa, bəzi növlərin hüceyrələrini zədələyən proseslər daha ləng gedir və orqanizm özünü daha uzun müddət bərpa edə bilir.

Alimlər məhz bu xüsusiyyətləri araşdıraraq gələcəkdə insanlarda yaşlanma prosesini daha yaxşı anlamağa çalışırlar.

İnsanlar nə qədər yaşaya bilər?

Hazırda rəsmi olaraq ən uzun ömür sürmüş insan fransız Jan Kalmandır. O, 122 il 164 gün yaşayaraq dünya rekordu müəyyən edib.

Lakin bu göstərici belə Qrenlandiya köpəkbalığı, dəniz süngərləri və ya Arktik molyusku ilə müqayisədə olduqca qısadır.

Alimlər bildirirlər ki, insan ömrünün maksimum həddi barədə araşdırmalar davam edir. Genetika, həyat tərzi və ətraf mühit amillərinin birlikdə uzunömürlülüyə təsir etdiyi düşünülür.

Təbiətin ən maraqlı rekordu

Yer üzündə yaşayan canlılar arasında ömür uzunluğu baxımından fərqlər heyrətamizdir. Bir günlük ömrü olan həşəratlardan tutmuş, iki min il yaşayan dəniz süngərlərinə qədər təbiət saysız-hesabsız rekordlarla zəngindir.

Bu canlıların öyrənilməsi təkcə biologiya üçün deyil, tibb elmi üçün də böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki alimlər hesab edirlər ki, onların uzunömürlülük sirri gələcəkdə insanların daha sağlam və uzun ömür yaşamasına dair yeni kəşflərə yol aça bilər.

heyvanlar aləmi ən uzunömürlü canlı