İldırım çoxumuz üçün bir neçə saniyəlik işıq parıltısı və gurultulu səsdən ibarət təbiət hadisəsi kimi görünür. Lakin bəzən atmosfer elə hadisələr yaradır ki, onlar hətta təcrübəli meteoroloqları belə təəccübləndirir. ABŞ-də illər əvvəl baş verən və yalnız sonradan üzə çıxarılan bir ildırım boşalması bunun ən bariz nümunəsidir.
Xarici medianın məlumatına görə, belə ki, 2017-ci il oktyabrın 22-də ABŞ-də baş verən fövqəladə atmosfer hadisəsi Yer kürəsində indiyədək qeydə alınan ən uzun ildırım boşalması kimi tarixə düşüb. Maraqlıdır ki, bu rekord hadisə baş verdiyi anda deyil, illər sonra peyk məlumatlarının yenidən araşdırılması nəticəsində aşkarlanıb.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu cür nəhəng ildırım boşalmaları son dərəcə nadir hallarda müşahidə olunur. Statistikaya əsasən, onlar təxminən hər min tufandan yalnız birində meydana gəlir. Məhz buna görə də "meqaildırım" adlandırılan bu hadisələr alimlər üçün böyük elmi əhəmiyyət daşıyır.
829 kilometrlik ildırım
Araşdırmalara görə, ABŞ-də qeydə alınan bu rekord ildırım boşalması Texas ştatının şərq hissəsində başlayaraq Oklahomanın üzərindən keçib və Kanzas-Siti ətrafınadək uzanıb. Onun ümumi uzunluğu 829 kilometr təşkil edib.
Bu məsafəni daha yaxşı təsəvvür etmək üçün qeyd etmək olar ki, Bakıdan Tbilisiyə qədər olan məsafə təxminən 580 kilometrdir. Başqa sözlə, sözügedən ildırım bundan da xeyli uzağa qədər uzanıb.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu, adi ildırım boşalmasından təxminən 50 dəfə daha uzun göstəricidir. Normal şəraitdə ildırımlar bir neçə kilometr məsafədə baş verir. Meqaildırımlar isə nəhəng tufan sistemləri daxilində yüzlərlə kilometr boyunca hərəkət edə bilir.
Saniyələr ərzində 100-dən çox zərbə
Hadisənin diqqətçəkən tərəflərindən biri də onun müddəti olub. Belə ki, rekordçu ildırım boşalması 7,39 saniyə davam edib.
Bu müddət ilk baxışdan çox qısa görünsə də, ildırımlar üçün kifayət qədər böyük göstərici sayılır. Çünki adi ildırım boşalmaları çox vaxt saniyənin kiçik bir hissəsi qədər davam edir.
Araşdırmalar zamanı müəyyən edilib ki, meqaildırım yolboyu yer səthinə 116-dan çox ildırım zərbəsi endirib. Bu isə onun nə qədər güclü və mürəkkəb atmosfer prosesi olduğunu göstərir.
Rekord illər sonra aşkarlandı
Maraqlıdır ki, bu qeyri-adi hadisə baş verdiyi dövrdə meteoroloqlar tərəfindən rekord kimi qeydə alınmayıb.
Alimlər hadisəni yalnız 2024-cü ildə peyk arxivlərini yenidən araşdırarkən müəyyən edə biliblər. Yeni nəsil peyk texnologiyaları sayəsində ildırım boşalmalarının istiqaməti, müddəti və məsafəsi daha dəqiq şəkildə ölçülməyə başlayıb.
Əvvəllər belə nəhəng boşalmaların tam marşrutunu izləmək çətin idi. Lakin müasir meteoroloji peyklər atmosferdə baş verən prosesləri fasiləsiz izlədiyindən alimlər illər əvvəl baş vermiş hadisələri belə yenidən analiz edə bilirlər.
Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı rekordu təsdiqlədi
Araşdırmaların nəticələri beynəlxalq ekspertlər tərəfindən də nəzərdən keçirilib.
Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı (WMO) 2025-ci il iyulun 31-də bu ildırım boşalmasını rəsmi rekord kimi tanıyıb. Təşkilat rekordun ±8 kilometrlik xəta payı ilə təsdiqləndiyini açıqlayıb.
Bununla da ABŞ-də 2017-ci ildə baş vermiş bu hadisə Yer üzündə indiyədək qeydə alınmış ən uzun ildırım boşalması statusu qazanıb.
Meqaildırımlar necə yaranır?
Meteoroloqların sözlərinə görə, meqaildırımlar əsasən "mezoskalalı konvektiv sistemlər" adlanan nəhəng tufan kompleksləri zamanı meydana gəlir.
Belə sistemlər yüzlərlə kilometr ərazini əhatə edə bilir və atmosferdə güclü elektrik yüklərinin toplanmasına səbəb olur. Bu yüklər müəyyən həddə çatdıqda ildırım boşalmaları baş verir.
Adi ildırımlar adətən buludla yer arasında və ya eyni bulud daxilində yaranır. Meqaildırımlar isə bir neçə tufan hüceyrəsini birləşdirərək çox böyük məsafələri qət edə bilir.
Məhz buna görə də onların davranışı alimlər üçün hələ də tam öyrənilməmiş sahələrdən biri hesab olunur.
İnsanlar üçün təhlükə yarada bilər
Mütəxəssislər bu cür hadisələrin nadir olmasına baxmayaraq, ciddi təhlükə mənbəyi olduğunu vurğulayırlar.
Çünki ildırım zərbəsi tufanın mərkəzindən xeyli uzaqda baş verə bilər. Bu isə o deməkdir ki, insanlar hava şəraitinin təhlükəsiz olduğunu düşünsələr belə, əslində risk altında ola bilərlər.
Meteoroloqlar ildırım səsləri eşidilən kimi açıq ərazilərdən uzaqlaşmağı, ağacların altında dayanmağı və metal əşyalardan istifadə etməməyi tövsiyə edirlər.
Təbiətin hələ də sirr olaraq qalan tərəfi
ABŞ-də qeydə alınan bu rekord bir daha göstərir ki, müasir texnologiyaların inkişafına baxmayaraq, Yer atmosferi hələ də çoxlu sirrlər saxlayır.
Alimlər hesab edirlər ki, peyk müşahidələrinin daha da təkmilləşdirilməsi gələcəkdə yeni rekordların aşkarlanmasına səbəb ola bilər. Ola bilsin ki, artıq baş vermiş, lakin hələ müəyyən edilməmiş daha uzun meqaildırımlar da mövcuddur.
Bir neçə saniyə davam edən və yüzlərlə kilometr məsafəni qət edən bu təbiət hadisəsi insanlara atmosferin gücünü və təbiətin nə qədər heyrətamiz ola biləcəyini bir daha xatırladır.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
