Bir zamanlar restorana gedən insanın əsas məqsədi dadlı yemək yemək, dostları ilə söhbətləşmək və xoş vaxt keçirmək idi. İndi isə mənzərə dəyişib. Süfrəyə yemək gələn kimi qaşığa deyil, telefona əl uzanır. Əvvəlcə boşqabın şəkli çəkilir, sonra video hazırlanır, daha sonra sosial şəbəkədə paylaşılır. Yemək isə bu müddətdə soyuyur. Bəs insanları yediklərini nümayiş etdirməyə vadar edən nədir? Bu, sadəcə xatirə saxlamaq istəyidir, yoxsa sosial şəbəkələrin yaratdığı yeni psixoloji ehtiyac?
Lent.az müasir dövrün maraqlı sosial vərdişlərindən birini – yeməkdən əvvəl onun şəklini çəkmək istəyini araşdırıb.
Süfrə artıq yalnız yemək üçün deyil
Bakının restoran və kafelərində də rast gəlinən mənzərələrdən biri yemək süfrəsinin kiçik fotosessiya məkanına çevrilməsidir. Telefon üçün uyğun bucaq axtarılır, boşqabın yeri dəyişdirilir, işıq yoxlanılır. Bəzən bir fincan qəhvə belə bir neçə dəfə çəkildikdən sonra içilir.
Bu davranışın arxasında təkcə yeməyin gözəl görünməsi dayanmır. Sosial şəbəkələr insanların gündəlik həyatını başqalarına nümayiş etdirdiyi platformaya çevrilib. Harada yemək yediyimiz, hansı restorana getdiyimiz və nə sifariş etdiyimiz bəzən sosial statusun göstəricisi kimi təqdim olunur.
Əvvəllər insanlar qonaq getdikləri yerdə süfrənin zənginliyindən danışırdılarsa, indi həmin süfrəni yüzlərlə insana göstərmək imkanı əldə ediblər.
Niyə yeməyi yeməzdən əvvəl paylaşırıq?
Psixoloji baxımdan bu davranışın bir neçə mümkün izahı var. İnsanlar bəyəndikləri anları yadda saxlamaq, başqaları ilə bölüşmək və sosial təsdiq almaq istəyirlər. Paylaşımın bəyənilməsi və ona müsbət rəylərin yazılması həmin davranışı təkrarlamağa həvəsləndirə bilər.
Digər tərəfdən, sosial şəbəkələrdə ideal həyat görüntülərinin çoxalması müqayisə meylini gücləndirir. İnsan başqalarının bahalı restoranlarda çəkdirdiyi fotoları gördükdə öz həyatını da eyni səviyyədə nümayiş etdirmək istəyə bilər.
Nəticədə restoran seçimi bəzən yeməyin keyfiyyətindən çox məkanın fotoda necə görünməsindən asılı olur.
Azərbaycan restoranlarında yeni rəqabət: Dad, yoxsa görüntü?
Azərbaycanda da restoranların sosial şəbəkələrdə tanıdılması ayrıca biznes istiqamətinə çevrilib. Bakıda fəaliyyət göstərən qida fotoqrafiyası xidmətləri restoranlara Instagram və TikTok üçün xüsusi məzmun hazırlanmasını təklif edir. Artıq təkcə yeməyin dadı deyil, onun kamerada necə görünməsi də marketinq baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Bu tendensiya restoranların interyerinə də təsir göstərir. İşıqlı guşələr, qeyri-adi təqdimatlı desertlər, rəngarəng içkilər və dekorativ qablar paylaşılmağa uyğun görüntü yaratmaq üçün istifadə oluna bilir.
Burada maraqlı iqtisadi məqam da var: Müştəri yeməyin şəklini paylaşmaqla restoranın könüllü reklamçısına çevrilir. Restoran isə əlavə reklam xərci çəkmədən yeni potensial müştərilərin diqqətini qazana bilir.
Alimlər nə deyir: Foto çəkmək yeməyin dadını dəyişir?
Maraqlıdır ki, elmi araşdırmalar yeməyin şəklini çəkməyin həmişə mənfi nəticə yaratmadığını göstərir.
2016-cı ildə “Journal of Consumer Marketing” jurnalında dərc olunan tədqiqatda müəyyən edilib ki, yeməyi fotoşəkilə çəkmək onun dadına baxmağı qısa müddət gecikdirərək bəzi hallarda yeməkdən alınan zövqü artıra bilər.
2019-cu ildə “Journal of Interactive Marketing” jurnalında yayımlanan başqa araşdırma isə yemək fotolarını paylaşmağın özünüifadə vasitəsinə çevrildiyini və müəyyən şəraitdə restoran təcrübəsini müsbət qiymətləndirməyə kömək etdiyini göstərib.
Deməli, problem foto çəkməyin özündə deyil. Əsas məsələ həmin davranışın insanın şəxsi seçimi, yoxsa sosial təzyiq nəticəsində baş verməsidir.
Bir şəkil üçün nəyi itiririk?
Məsələnin digər tərəfi isə insan münasibətləridir. Dostlar bir masa arxasında əyləşsələr də, hər kəs telefonuna baxanda canlı ünsiyyət ikinci plana keçir.
Xüsusilə ailə yeməklərində bu vəziyyət narahatlıq yarada bilər. Valideyn övladı ilə söhbət etmək əvəzinə paylaşım hazırlayır, dostlar isə görüşün özündən çox onun sosial şəbəkədə necə görünəcəyinə diqqət yetirirlər.
Bununla belə, hər yemək fotosunu nümayişkarlıq kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bəziləri üçün bu, xatirə saxlamaq, kulinariya marağını bölüşmək və ya yaradıcılıq formasıdır.
Əsas sual başqadır: İnsan yeməyin şəklini çəkməkdən həzz alır, yoxsa paylaşım etmədikdə nəyisə itirdiyini düşünür?
Yeməyi kim yeyir: Biz, yoxsa sosial şəbəkə?
Müasir restoran mədəniyyətinin paradoksu ondadır ki, bəzən insanlar yaşadıqları anı başqalarına göstərmək üçün həmin anın özündən uzaqlaşırlar.
Azərbaycanın zəngin süfrə mədəniyyətində yemək tarixən yalnız qidalanma deyil, həm də ünsiyyət, qonaqpərvərlik və birlik rəmzi olub. Sosial şəbəkələrin inkişafı bu ənənəyə yeni imkanlar qazandırsa da, onun mahiyyətini dəyişdirməməlidir.
Bəlkə də növbəti dəfə restoranda qarşımıza gözəl yemək qoyulanda özümüzə sadə bir sual verməliyik: Bu süfrə mənim üçündür, yoxsa məni izləyənlər üçün?
Çünki bəzən ən gözəl xatirələr heç vaxt paylaşılmayan anlardır.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
