Uşağınızın çantasında başqasına məxsus oyuncaq tapmısınız? Yaxud pulqabınızdan pul yoxa çıxıb? Belə vəziyyətdə valideynin əsəbiləşməsi, hətta qışqırmaq istəməsi təbiidir. Lakin qışqırmaq problemi həll etmir, əksinə, onun daha da dərinləşməsinə səbəb olur.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, uşağın oğurluq etməsi onun gələcəkdə cinayətkar olacağı anlamına gəlmir. Bu davranış müəyyən problemlərin siqnalı ola bilər və onun arxasında müxtəlif səbəblər dayanır.
Əsas məqamlar
- 7 yaşına qədər uşaqlarda başqasına məxsus əşya anlayışı tam formalaşmaya bilər. Beyin mücərrəd əxlaqi anlayışları mənimsəmək baxımından hələ inkişaf mərhələsində olur.
- Məktəblilərdə oğurluq hallarının 80 faizinin cinayətə meyillilikdən deyil, emosional ehtiyacların qarşılanmamasından qaynaqlandığı iddia edilir.
- Səbəbləri araşdırmadan verilən cəzanın təkrar oğurluq riskini üç dəfə artırdığı bildirilir.
- Valideynlərdən pul götürməyin ən geniş yayılmış hal olduğu və bütün hadisələrin 60 faizini təşkil etdiyi qeyd edilir.
- İttiham etmədən aparılan söhbətin təkrar oğurluq hallarını 70 faiz azaltdığı iddia olunur.
Uşaqlar niyə başqasının əşyasını götürür?
Uşaq oğru deyil. O, cinayətkar deyil. O, sadəcə uşaqdır. Məqalədə qeyd olunur ki, 10 yaşına qədər uşaqlar hərəkətləri ilə onların nəticələri arasındakı əlaqəni həmişə tam dərk etmirlər.
Uşaq xoşuna gələn əşyanı görür, onu istəyir və götürür. Bəzən bunun arxasında heç bir pis niyyət dayanmır.
İkinci səbəb diqqət çatışmazlığıdır. Valideynlər işləyir, yorulur və bəzən övladlarına kifayət qədər vaxt ayıra bilmirlər. Uşaq isə diqqət çəkmək üçün başqasına məxsus əşyanı götürə bilər. Hətta valideynin qışqırması belə onun üçün diqqət görmək anlamına gələ bilər.
Üçüncü səbəb paxıllıq və özünü başqaları ilə müqayisə etməkdir. Məsələn, dostunun yeni telefonu var, onun isə yoxdur. Uşaq həmin əşyanı bəzən istifadə etmək üçün deyil, özünü dostu ilə bərabər hiss etmək məqsədilə götürür.
Dördüncü səbəb sərhədləri yoxlamaqdır. Uşaq nəyin özünə, nəyin başqasına məxsus olduğunu anlamağa çalışır. Əgər davranışına heç kim reaksiya vermirsə, bunun icazəli olduğunu düşünə bilər.
Beşinci səbəb isə pul ehtiyacıdır. Uşaq valideyninin pulqabısından pul götürərək şirniyyat, oyun və ya hədiyyə ala bilər. O, etdiyindən utansa da, istədiyi şeyi valideynindən necə xahiş edəcəyini bilməyə bilər.
Valideyn necə reaksiya verməlidir?
İlk növbədə, qışqırmaq və uşağı oğru adlandırmaq olmaz. Xüsusilə də “Sən oğrusan!" ifadəsi uşağın özünə münasibətinə mənfi təsir göstərə bilər. O, zamanla özünü valideyninin ona verdiyi bu mənfi adla eyniləşdirə bilər. Əvvəlcə faktı sakit şəkildə bildirmək lazımdır.
Məsələn: “Sənin çantanda başqasına məxsus oyuncaq tapmışam”. “Sən oğurluq etmisən” və ya “Sənə görə utanıram” kimi ifadələrdən çəkinmək tövsiyə olunur.
Daha sonra uşağa sual vermək lazımdır: “Mənə danış, bu oyuncaq sənin çantana necə düşüb?"
Onun cavabını sona qədər dinləmək, sözünü kəsməmək vacibdir. Uşaq qorxduğu üçün yalan danışa bilər. Belə vəziyyətdə valideynin sakitliyini qoruması xüsusilə əhəmiyyətlidir. Növbəti mərhələdə uşaq hərəkətinin nəticəsini anlamalı və səhvini düzəltməlidir. Məsələn, götürdüyü əşyanı sahibinə qaytarmalı və üzr istəməlidir. Əsas məqsəd uşağı cəzalandırmaq deyil, ona məsuliyyət hissini aşılamaqdır. Son olaraq davranışın səbəbini müəyyənləşdirmək lazımdır. “Sənə pul çatmır?", “Özünü diqqətdən kənarda hiss edirsən?", “Nəyəsə ehtiyacın var?" kimi suallar uşağın özünü ifadə etməsinə kömək edə bilər.
Əgər problem diqqət çatışmazlığından qaynaqlanırsa, onu yalnız maddi vasitələrlə həll etməyə çalışmaq düzgün deyil. Uşağa vaxt ayırmaq, onunla söhbət etmək və emosional ehtiyaclarını qarşılamaq daha faydalı ola bilər.
Valideynlər nələri etməməlidir?
Uşağı başqalarının qarşısında alçaltmaq olmaz. Hadisəni nənəyə, müəllimə, qonşulara danışaraq onu utandırmağa çalışmaq problemin həlli deyil. Əksinə, bu, uşağın özünəinamına zərər verə bilər.
Uşağı başqaları ilə müqayisə etmək də düzgün deyil. “Bax, filankəsin uşağı oğurluq etmir” kimi ifadələr onda həm valideyninə, həm də müqayisə edildiyi uşağa qarşı mənfi hisslər yarada bilər.
Digər tərəfdən, hadisəni tamamilə görməzdən gəlmək də olmaz. “Eybi yoxdur, keçdi getdi” yanaşması uşağın davranışının nəticələrini anlamasına mane ola bilər.
Fiziki cəza isə qətiyyən çıxış yolu deyil. Uşağı vurmaq ona hərəkətinin niyə yanlış olduğunu izah etmir. Əksinə, qorxu və alçaldılma hissi yaradır.
Uşaqların oğurluq etməsi ilə bağlı ən çox verilən suallar
5 yaşlı uşaq başqasının oyuncağını götürübsə, bu, oğurluq sayılır?
Bu yaşda uşağın mülkiyyət anlayışı hələ tam formalaşmamış ola bilər. Ona görə də hadisəyə dərhal oğurluq damğası vurmaq düzgün deyil. Uşağa sakit şəkildə “Bu oyuncaq bizim deyil, onu sahibinə qaytarmalıyıq” demək kifayətdir.
Uşaq valideynindən pul oğurlayıbsa, onu necə cəzalandırmaq lazımdır?
İlk növbədə, uşağın bunu niyə etdiyini öyrənmək lazımdır. Onunla sakit söhbət aparmaq və pulun nəyə xərcləndiyini müəyyənləşdirmək vacibdir. Əgər pul artıq xərclənibsə, uşağın yaşına uyğun şəkildə məsuliyyət götürməsi təmin edilə bilər. Məsələn, ev işlərində kömək etməsi təklif oluna bilər. Burada məqsəd qisas almaq deyil, davranışın nəticəsini izah etməkdir.
Uşaq dəfələrlə oğurluq edirsə, nə etmək lazımdır?
Bu, davranışın arxasında dayanan səbəbin hələ aradan qalxmadığını göstərə bilər. Diqqət çatışmazlığı, məktəbdə yaşanan problemlər, həmyaşıdlarla münasibətlər və digər emosional çətinliklər araşdırılmalıdır. Belə hallar təkrarlanırsa, uşaq psixoloquna müraciət etmək məqsədəuyğundur. Fiziki cəza problemi həll etmir.
Unutmayın ki, uşağın səhvinə verilən reaksiya onun gələcək davranışlarına təsir göstərə bilər. Qışqırmaq, alçaltmaq və damğalamaq əvəzinə, səbəbi öyrənmək, səhvini düzəltməsinə şərait yaratmaq və ehtiyac duyduğu dəstəyi göstərmək daha doğru yanaşmadır.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
