Cinayət törətməkdə ittiham olunan şəxsin beynəlxalq axtarışa verildiyini bildiyi halda illərlə müxtəlif ölkələrdə, fərqli adlar altında gizlənməsi onun məsuliyyətdən azad olunması ilə nəticələnmir. Əksinə, belə davranış istintaq müddətinə, qətimkan tədbirinin seçilməsinə və məhkəmənin həmin şəxs barədə formalaşdırdığı hüquqi qiymətə ciddi təsir göstərə bilər.
Lent.az Azərbaycanda axtarışdan gizlənməyin hüquqi nəticələri ilə bağlı araşdırma aparıb.
Gizlənməyə görə ayrıca cəza varmı?
Azərbaycan qanunvericiliyində istintaqdan və ya məhkəmədən gizlənmək bütün hallarda avtomatik şəkildə ayrıca cinayət hesab edilmir. Yəni şəxs sadəcə ölkəni tərk etdiyi və uzun müddət tapılmadığı üçün ona mütləq yeni ittiham verilməsi doğru yanaşma deyil.
Lakin gizlənmə zamanı saxta pasportdan istifadə edilməsi, sərhədin qanunsuz keçilməsi, saxta sənədlərin hazırlanması, başqasının şəxsiyyətindən istifadə və ya vəzifəli şəxslərin aldadılması kimi əməllər törədilibsə, bunların hər biri ayrıca hüquqi qiymət ala bilər. Belə halda ilkin cinayət işi ilə yanaşı, yeni ittihamların irəli sürülməsi mümkündür.
İllərin keçməsi işi bağlamır
Ən vacib məsələ cinayət məsuliyyətinə cəlbetmə müddətidir. Cinayət Məcəlləsinin 75.3-cü maddəsinə əsasən, cinayət törətmiş şəxs istintaqdan və ya məhkəmədən gizlənərsə, məsuliyyət müddətinin axımı dayanır. Müddət yalnız həmin şəxs tutulduqda və ya könüllü şəkildə gəlib təqsirini boynuna aldıqda yenidən davam edir.
Bu o deməkdir ki, barəsində axtarış elan olunan şəxs 10, 15, hətta daha çox il gizlənməklə “vaxtı başa vurub” məsuliyyətdən xilas ola bilməz. Qanun məhz şüurlu şəkildə gizlənən şəxsin illərin keçməsindən öz xeyrinə istifadə etməsinin qarşısını alır.
Cəza avtomatik ağırlaşırmı?
Axtarışdan gizlənmək Cinayət Məcəlləsinin 61-ci maddəsində göstərilən ayrıca ağırlaşdırıcı hallar siyahısına daxil edilməyib. Üstəlik, qanuna görə həmin siyahıda olmayan vəziyyət məhkəmə tərəfindən formal ağırlaşdırıcı hal kimi qəbul edilə bilməz.
Buna görə “15 il gizlənib, deməli cəzasına avtomatik əlavə illər gələcək” fikri hüquqi baxımdan düzgün deyil. Məhkəmə yalnız şəxsə elan olunan ittihamlar və həmin maddələrdə nəzərdə tutulan cəza çərçivəsində qərar çıxarır.
Bununla belə, uzun müddət gizlənmək şəxsin istintaqdan yayınmaq niyyətini göstərən mühüm prosessual fakt ola bilər. Bu vəziyyət daha yüngül qətimkan tədbirinin seçilməsi ehtimalını azaldır və həbsin tətbiq olunması üçün əsaslardan biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Niyə həbs ehtimalı artır?
Cinayət-Prosessual Məcəlləsinə əsasən, təqsirləndirilən şəxsin istintaqdan və ya məhkəmədən gizlənmək ehtimalı qətimkan tədbiri seçilərkən nəzərə alınır. İllərlə başqa ölkələrdə müxtəlif adlarla yaşayan şəxsin yenidən qaçmaq riskinin yüksək olduğu qənaətinə gəlinə bilər.
Şəxs tapılmadıqda cinayət işi üzrə icraat müəyyən hallarda dayandırılır, barəsində axtarış tədbirləri görülür. O saxlanıldıqdan və Azərbaycana gətirildikdən sonra isə istintaq yenidən davam etdirilir.
Dövlət resurslarını məşğul etməyin cəzası varmı?
Şəxsin tapılması üçün illərlə əməliyyatçılar, beynəlxalq əlaqələr, hüquqi yardım mexanizmləri və maliyyə resursları səfərbər oluna bilər. Lakin dövlət orqanlarının onu axtarmağa çox vaxt və vəsait sərf etməsi özlüyündə ayrıca cinayət ittihamı yaratmır.
Qanunvericilikdə müəyyən məhkəmə və prosessual məsrəflərin məhkumdan tutulması imkanları mövcuddur. Ancaq bütün axtarış, kəşfiyyat və əməliyyat xərclərinin avtomatik şəkildə şəxsin üzərinə qoyulması barədə ümumi qayda yoxdur. Ekstradisiya və beynəlxalq hüquqi yardım xərcləri isə dövlətlərarası müqavilələrə uyğun bölüşdürülür.
Əgər şəxs gizlənərkən dövlət qurumlarına saxta məlumat verib, saxta sənədlər təqdim edib və ya yeni cinayətlər törədibsə, onun vəziyyəti məhz həmin əməllərə görə ağırlaşa bilər.
Son qərarı yalnız məhkəmə verir
Axtarışda olması və saxlanılması şəxsin cinayət törətməkdə təqsirinin artıq sübuta yetirilməsi demək deyil. Konstitusiyada təsbit olunan təqsirsizlik prezumpsiyasına görə, ittiham yalnız qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə hökmü ilə təsdiqlənə bilər.
Beləliklə, illərlə xaricdə gizlənmək ayrıca ağırlaşdırıcı hal olmasa da, məsuliyyət müddətini dayandırır, həbs ehtimalını yüksəldir və şəxsin istintaq qarşısındakı mövqeyini xeyli çətinləşdirir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
