Amerikalı bir fermerin təcrübəsi göstərib ki, quşun sağ qalması üçün beynin yalnız kiçik bir hissəsinin qorunması kifayətdir. Balta ilə qarşılaşdıqdan sonra həyət boyu qaçmağa davam edən quşlar haqqında hekayələr sadəcə kənd mifləri deyil, sənədləşdirilmiş bioloji faktdır. Bu qorxulu mənzərənin arxasında mistika yox, reflekslərin və neyron aktivliyinin mürəkkəb fiziologiyası dayanır və bu da bədənin qısa müddət ərzində “yaşayırmış kimi” hərəkət etməsinə səbəb olur.
Lent.az amerikalı baytar Marci Loqsdon və kanadalı neyrobioloq Endryu İvanyukun araşdırmalarına istinadən məlumat verir.
“Canlı meyit” fiziologiyası: reflekslər şüura qarşı
Quş başını itirdikdə, onun beyni demək olar ki, dərhal fəaliyyətini dayandırır, lakin bədən dərhal təslim olmur. Doktor Loqsdonun sözlərinə görə, qanadların çırpılması və ayaqların hərəkəti güclü əzələ yığılmaları nəticəsində baş verir və adətən bir dəqiqədən çox çəkmir. Endryu İvanyuk bunu onurğa beynində qalan neyron aktivliyi ilə izah edir.
Beyinlə əlaqə kəsilsə belə, onurğa sütunundakı neyron zəncirləri əzələlərə impuls göndərməyə davam edir. Hətta baş ayrıldıqdan sonra bir neçə saniyə ərzində toyuq texniki olaraq nəfəs ala bilər və toxumalarda yığılan oksigen və enerji hesabına ürək döyünə bilər.
Ölüm anı ilə bağlı mübahisə: beyin, yoxsa ürək?
Alimlər hələ də toyuğun nə vaxt tam ölü sayılmalı olduğu barədə mübahisə edirlər:
Beyin ölümü: Travmadan sonra təxminən 30 saniyə ərzində baş verir. Quş huşunu və müstəqil nəfəs alma qabiliyyətini itirir.
Ürək ölümü: Adətən beyin fəaliyyətinin dayanmasından təxminən 10 saniyə sonra baş verir. Bu fərqli yanaşmalar səbəbindən bəzi mütəxəssislər bu hərəkətləri sadəcə ölüm sonrası reflekslər sayır, digərləri isə bunu həyatın son anları kimi qiymətləndirir. Hər halda, bu saniyələrdə toyuq baş verənləri dərk etmir, çünki beynin elektrik aktivliyi çox sürətlə sönür.
“Möcüzə Mayk” fenomeni: 18 ay başsız həyat
Tarixdə ən məşhur hadisə 1945-ci ildə fermer Lloyd Olsenin kəsmək istədiyi xoruz Maykın sağ qalmasıdır. O, başsız halda 1,5 il yaşayaraq məşhurlaşmışdı. Fermer Maykı qida borusu vasitəsilə qidalandırır və pipetka ilə nəfəs yollarını təmizləyirdi.
Alimlər bu “möcüzəni” qeyri-adi qabiliyyətlərlə yox, sadə anatomik təsadüflə izah edir. Balta elə dəymişdi ki, üzün böyük hissəsi kəsilmiş, lakin kəllənin arxa hissəsi salamat qalmışdı. Maykda ürək döyüntüsü və nəfəs alma kimi əsas funksiyalara cavabdeh beyin kötüyü salamat qalmışdı. Qorunmuş beyincik sayəsində xoruz yalnız dayanmaq yox, həm də yeriyə bilirdi. Beləliklə, Mayk tamamilə başsız deyildi onun boyun hissəsində həyat üçün vacib funksiyaları idarə edən “idarəetmə mərkəzi” qalmışdı.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
