Heç düşünmüsünüzmü, niyə səmada əsasən ağ, boz və mavi “quşlar” uçur? Qara sərnişin təyyarələrini hətta milyarderlərin şəxsi jetləri arasında da demək olar ki, görmək mümkün deyil. Bu isə nə estetika, nə də pilotların xurafatları ilə bağlıdır.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislər cavabın qəribə də olsa, təhlükəsizlik və temperaturla əlaqəli olduğunu bildirirlər. Aviakonstruktorlar gözəlliklə deyil, fizika qanunları ilə düşünür və hər qərarın ciddi əsaslandırması olur.
Temperatur qara rəngin 10 kilometr yüksəklikdə ən böyük düşmənidir. Bildiyimiz kimi, qara rəng günəş şüalarını maksimum udur. Yer səthində isti bir gündə qara boyalı metal səth o qədər qızar ki, ona toxunmaq çətin olar. Yüksəklikdə isə ultrabənövşəyi şüalanma daha güclüdür.
Füzelyajın həddindən artıq qızması kompozit materialların və örtüyün deformasiyasına səbəb ola bilər. Heç bir mühəndis metala əlavə istilik yükü verməyə razı olmaz.
İkinci amil - görünməzlik və təhlükəsizlikdir. Ağ təyyarə buludların və ya göy səmanın fonunda qara ilə müqayisədə daha yaxşı seçilir. Bu isə dispetçerlər və digər pilotlar üçün çox vacibdir. Ağ rəng əksər fonlarla kontrast yaradır.
Xilasetmə qrupları üçün də ağ təyyarəni, məsələn, meşədə və ya suda qəza enişindən sonra tapmaq daha asandır. Ağ rəng sanki işıq əks etdirən jilet kimi işləyir.
Üçüncü və ən vacib səbəb - iqtisadiyyatdır. Ağ boya günəş şüalarını əks etdirir, onları udmur. Bu isə təyyarənin daxilində temperaturu daha rahat saxlamağa kömək edir və kondisioner sisteminə düşən yükü azaldır.
Soyutma sistemi nə qədər az işləyərsə, bir o qədər az yanacaq sərf olunur. Hər damla kerosini hesablayan aviaşirkətlər üçün bu, uzunmüddətli perspektivdə böyük qənaət deməkdir. Qara rəng isə iqlim sistemini daha çox işləməyə məcbur edər və əlavə yanacaq sərfiyyatına səbəb olar.
Niyə sərnişinlər rəngdən yox, başqa şeylərdən ehtiyat etməlidir?
Amma rəng məsələsini bir kənara qoyaq. Aviasiyada daha ciddi və narahatedici məqamlar da var. Məsələn, “yuxuya gedən pilot” vəziyyəti. Tibbdə buna mikroyuxu deyilir.
İnsan həddindən artıq yorulduqda, beyin 5–10 saniyəlik qısa müddətə “sönə” bilər. Bu anda pilot cihazları görmür, əmrləri eşitmir. Avtopilot kursu saxlasa da, eniş zamanı bu saniyələr yüzlərlə insanın həyatı bahasına başa gələ bilər. Bu mövzu çox danışılmasa da, kabinədə xroniki yorğunluq problemi mövcuddur.
İkinci gizli təhlükə - baqaj bölməsində insan amilidir. Boeing şirkətinin araşdırmalarına görə, aviasiya hadisələrinin təxminən 12 faizi baqajın düzgün yerləşdirilməməsi ilə bağlıdır. Əgər ağırlıq mərkəzi dəyişərsə, təyyarə qalxış zamanı qeyri-sabit davranır.
Yükləyicilər tələsdikdə səhvlər edə bilər və ağır çamadanları burnun yerinə quyruq hissəsinə yerləşdirə bilərlər. Avtomatika isə hər zaman bu sapmanı vaxtında düzəldə bilmir.
Üçüncü narahatedici məqam - illüminatorların həssaslığıdır. Uçuş zamanı pəncərədən baxanda bunu şüşə hesab edirsiniz? Əslində isə bu, akril və möhkəmləndirilmiş şüşədən ibarət çoxqatlı konstruksiyadır və təzyiq fərqinə tab gətirmək üçün hazırlanıb.
Lakin yer üzərində dolu zərbəsi və ya boltların düzgün bərkidilməməsi nəticəsində çat yaranarsa, uçuş zamanı təzyiq altında bu pəncərə qırıla bilər. Bu isə yüksəkdə qəfil dekompressiya - salonda duman, kəskin soyuq və oksigen çatışmazlığı deməkdir. Pilotlar buna hazırlaşır, amma bu vəziyyət zəif əsəblilər üçün deyil.
Nəticə olaraq, təyyarələr qara rəngə boyanmır, çünki bu, həm təhlükəli, həm də iqtisadi baxımdan sərfəli deyil.
Ağ rəng fizika, qənaət və görünürlük baxımından ideal balans yaradır.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
