Telefonunuz sizi gizlicə dinləyir? – Reklamlar təsadüfən gəlmir

Dostunuzla söhbət zamanı yeni avtomobil almaq istədiyinizi deyirsiniz. Bir neçə saat sonra Instagram-a daxil olanda qarşınıza avtomobil salonlarının reklamları çıxır. Yaxud ailənizlə xaricə səyahət barədə danışırsınız və ertəsi gün telefonunuzda aviabilet, otel və tur paketlərinin reklamlarını görürsünüz. Belə təsadüflərlə qarşılaşan insanların əksəriyyəti eyni sualı verir: telefonumuz bizi gizlicə dinləyir?

Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:

Bu sual artıq sadəcə sosial şəbəkələrdə müzakirə olunan şübhə deyil. Rəqəmsal reklam sənayesinin necə işləməsi, şəxsi məlumatların toplanması və istifadəçilərin izlənilməsi dünyanın müxtəlif ölkələrində ciddi müzakirələrə səbəb olur. Mütəxəssislərin izahına görə, reklamların şəxsi söhbətlərlə üst-üstə düşməsinin arxasında çox vaxt gizli dinləmə deyil, mürəkkəb məlumat toplama sistemləri dayanır.

Telefon danışdıqlarımızı necə bilir?

Əslində, telefonun sizi dinləmədən də maraqlarınızı müəyyənləşdirməsi mümkündür. Google-da etdiyiniz axtarışlar, Instagram-da izlədiyiniz videolar, daxil olduğunuz saytlar, onlayn alış-verişlər və hətta müəyyən paylaşımlara göstərdiyiniz maraq reklam sistemlərinə məlumat verir.

Məsələn, avtomobil almağı düşünən şəxs bir neçə dəfə maşın elanlarına baxırsa, reklam alqoritmləri onun potensial alıcı olduğunu ehtimal edə bilər. Bundan sonra həmin istifadəçiyə avtomobil, kredit, sığorta və ehtiyat hissələri ilə bağlı reklamlar göstərilə bilər.

Ən maraqlısı isə budur ki, insan bəzən hansısa məhsulla maraqlandığını özü unudur, lakin rəqəmsal sistemlər əvvəlki fəaliyyətindən müəyyən nəticələr çıxarır.

Heç axtarmadığınız məhsulun reklamı niyə görünür?

Reklamların hədəflənməsində yalnız şəxsi axtarışlar rol oynamır. Təxmini yerləşmə məlumatları, istifadəçinin maraq kateqoriyaları və reklam tərəfdaşlarından əldə olunan məlumatlar da nəzərə alına bilər.

Təsəvvür edin ki, Bakıda dostunuzla yeni açılan restoran barədə danışırsınız. Siz həmin restoranı axtarmamısınız, amma əvvəllər oxşar məkanların səhifələrinə baxmısınız. Reklam sistemi bu marağı nəzərə alaraq sizə restoran reklamı göstərə bilər. Digər tərəfdən, insanlar təsadüfi uyğunluqları daha yaxşı xatırlayırlar. Gün ərzində gördükləri onlarla reklamdan yalnız söhbət etdikləri mövzuya uyğun olanı diqqətlərini çəkir. Nəticədə telefonun onları dinlədiyi təəssüratı yaranır.

Facebook və Google istifadəçiləri dinləyirmi?

Dünyanın ən böyük texnologiya şirkətləri bu iddiaları rədd edirlər. Meta şirkəti Facebook və Instagram reklamlarını hədəfləmək üçün istifadəçilərin mikrofon vasitəsilə gizli dinlənilmədiyini açıqlayıb. Şirkətin məlumatına görə, mikrofon yalnız istifadəçinin icazəsi olduqda və səs tələb edən funksiyalardan istifadə edilərkən işə düşür. Google da telefon danışıqlarının məzmunundan reklam göstərmək məqsədilə istifadə etmədiyini bildirir.

Bununla belə, bu açıqlamalar bütün tətbiqlərin təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir. Mikrofon icazəsi əldə etmiş zərərli proqramların səs yazması texniki baxımdan mümkündür. Buna görə də istifadəçilərin tətbiq icazələrinə diqqət yetirməsi vacibdir.

Azərbaycanda vəziyyət necədir?

Azərbaycanda onlayn ticarətin, taksi və yemək sifarişi xidmətlərinin, sosial şəbəkələr üzərindən satışın geniş yayılması reklamların fərdiləşdirilməsi üçün yeni imkanlar yaradıb. Məsələn, Bakıda mənzil axtaran şəxs müxtəlif daşınmaz əmlak saytlarına daxil olduqdan sonra sosial şəbəkələrdə tikinti şirkətlərinin reklamları ilə qarşılaşa bilər. Eyni vəziyyət avtomobil, geyim, restoran və turizm xidmətlərinə də aiddir. Burada mühüm məqam odur ki, Azərbaycandakı istifadəçilər də beynəlxalq reklam platformalarının məlumat toplama mexanizmlərinin təsiri altındadırlar. Lakin konkret şirkətin şəxsi söhbətləri gizlicə qeydə aldığını iddia etmək üçün texniki sübutlar lazımdır. Öllkəmizdə “Fərdi məlumatlar haqqında” Qanun vətəndaşların şəxsi məlumatlarının toplanılması, işlənilməsi və mühafizəsini tənzimləyir. Qanun istifadəçilərə öz məlumatları barədə məlumat almaq, müəyyən hallarda onların işlənilməsinə etiraz etmək və hüquqları pozulduqda şikayət vermək imkanı yaradır.

Telefonun sizi dinlədiyini necə yoxlamaq olar?

İlk növbədə, telefonun parametrlərindən hansı tətbiqlərin mikrofona çıxış əldə etdiyini yoxlamaq lazımdır. iPhone istifadəçiləri bunu məxfilik və təhlükəsizlik bölməsində, Android istifadəçiləri isə icazələrin idarə olunması hissəsində edə bilərlər. Mikrofon aktivləşəndə ekranda görünən xüsusi göstəricilərə də diqqət yetirmək tövsiyə olunur. Tanımadığınız tətbiqlərə mikrofon, kamera və məkan icazəsi verməmək daha təhlükəsiz seçimdir. Google-un reklam idarəetmə mərkəzində və Meta-nın reklam seçimlərində fərdiləşdirmə parametrlərini dəyişmək mümkündür. Bununla belə, həmin funksiyaları söndürmək bütün reklamların yox olacağı demək deyil. Ən maraqlı nəticə isə budur: telefonun sizi gizlicə dinləməsinə ehtiyac qalmadan da rəqəmsal platformalar maraqlarınız barədə çox şey öyrənə bilir. Bəzən bir neçə axtarış, baxdığınız video və daxil olduğunuz sayt sizin gələcək alış-veriş qərarlarınızı təxmin etmək üçün kifayət edir. Beləliklə, əsas təhlükə yalnız telefonun bizi dinləməsi ehtimalı deyil. Daha ciddi məsələ internetdə özümüz haqqında nə qədər məlumat buraxdığımızı çox vaxt bilməməyimizdir.

telefon bizi dinləyir telefonunuz sizi dinləyir gizli dinləmə Instagram reklamları Facebook reklamları Google reklamları telefon təhlükəsizliyi smartfon şəxsi məlumatlar rəqəmsal izləmə süni intellekt reklamların sirri hədəflənmiş reklamlar Azərbaycanda internet kibertəhlükəsizlik mobil tətbiqlər məxfilik texnologiya xəbərləri