Aşağıda sözügedən beş sirr miflərə və ya fərziyyələrə əsaslanmır. Onların hər biri etibarlı mənbələrlə təsdiqlənmiş real hadisələrlə bağlıdır və bütün səylərə baxmayaraq, tarix elminin hələ də hər sirri aça bilmədiyini xatırladır.
Lent.az xarici mənbəyə istinalda həmin tarixi faktları təqdim edir.
Kleopatra və Makedoniyalı İsgəndərin məzarları
Əsrlər boyu aparılan axtarışlara baxmayaraq, antik dövrün ən məşhur iki hökmdarının — Misir kraliçası Kleopatra VII-nin və Makedoniyalı İsgəndərin dəfn olunduğu yerlər hələ də naməlumdur. Qədim mənbələrdə Kleopatranın Mark Antoni ilə birlikdə İsgəndəriyyə yaxınlığında yerləşən kral məqbərəsində dəfn edildiyi bildirilir. Lakin zəlzələlər, torpaq çökmələri və Aralıq dənizinin səviyyəsinin qalxması qədim şəhərin görünüşünü köklü şəkildə dəyişib, Naked Science xəbər verir.
Makedoniyalı İsgəndərin e.ə. 323-cü ildə vəfat edən cəsədinin şahidlərin dediyinə görə Misirə aparıldığı və İsgəndəriyyədə dəfn edildiyi bildirilir. Hətta Roma imperatorlarının onun məzarını ziyarət etdiyi də qeyd olunur. Ancaq gec antik dövrün sonlarına doğru bu məzarla bağlı bütün məlumatlar tamamilə yoxa çıxıb.
İsgəndəriyyə ərazisində və Tapoziris-Maqna kimi yaxın yerlərdə aparılan arxeoloji tədqiqatlar ümidverici, lakin qəti nəticə verməyən tapıntılar ortaya çıxarıb. Şəhərsalma, talanlar və ətraf mühitdəki dəyişikliklər məqbərələri ya məhv edib, ya da o qədər dərinlikdə gizlədib ki, bu gün onların yerini müəyyənləşdirmək son dərəcə çətindir. Tarixçilər hələ də bu məzarların qorunub-qorunmadığına, yoxsa birdəfəlik itirildiyinə əmin deyillər.
İtmiş Roanok koloniyası — Amerika
1587-ci ildə müasir Şimali Karolina sahillərindəki Roanok adasında salınmış bu koloniya İngiltərənin Şimali Amerikada daimi məskunlaşma yaratmaq istiqamətində ilk ciddi cəhdi idi. Qubernator Con Uayt üç il sonra İngiltərədən ərzaq və ləvazimatlarla geri qayıdanda koloniya tamamilə boşalmışdı. Nə cəsədlər tapılmışdı, nə də zorakılıq izləri.
Yeganə ipucu dirəyin üzərində oyulmuş “CROATOAN” sözü idi — bu, yaxınlıqdakı, yerli xalqların yaşadığı adanın adı idi. Arxeoloji məlumatlar göstərir ki, ərzaq çatışmazlığı, xəstəliklər və ya qonşularla gərgin münasibətlər səbəbindən köçkünlər ətrafa səpələnmiş və qismən yerli əhali ilə assimilyasiya olunmuş ola bilərlər.
Bununla belə, heç bir versiya mövcud faktların hamısını izah etmir və indiyədək məskunlaşanların təsdiqlənmiş qalıqları tapılmayıb. Roanokun hekayəsi erkən kolonial layihələrin nə qədər həssas olduğunu və tarixi rekonstruksiyanın məhdudiyyətlərini açıq şəkildə göstərir.
Amazoniyanın itmiş şəhərləri və Hind vadisi sivilizasiyasının süqutu
XX əsrin böyük hissəsində alimlər Amazon cəngəlliklərinin iri və mürəkkəb cəmiyyətlərin mövcudluğunu dəstəkləyə bilməyəcəyini düşünürdülər. Lakin lidar texnologiyası və arxeoloji tədqiqatlar meşə örtüyü altında yolların, meydanların və möhkəmləndirilmiş yaşayış məntəqələrinin geniş şəbəkələrini aşkara çıxararaq bu təsəvvürü alt-üst etdi.
Bu kəşflər Avropalıların gəlişindən əvvəl burada milyonlarla insanın yaşaya biləcəyini göstərir. Bu cəmiyyətlərin niyə yoxa çıxdığı — xəstəliklər, ekoloji dəyişikliklər və ya sosial sarsıntılar səbəbindən — hələ də dəqiq bilinmir.
Oxşar bir sirr Hind vadisi sivilizasiyası ilə bağlıdır. Bu, dünyanın ən qədim şəhər mədəniyyətlərindən biri olub və təxminən e.ə. 1900-cü ildə tənəzzülə uğrayıb. Böyük şəhərlər tərk edilib, lakin dağıdılmayıb. Geoloji məlumatlar çay məcralarının dəyişməsinə və uzunmüddətli quraqlıqlara işarə etsə də, bu sivilizasiyanın yazısının oxunmaması onun siyasi və sosial proseslərini anlamağı ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Hər iki halda inkişaf etmiş cəmiyyətlər aydın yazılı iz buraxmadan yoxa çıxıb və arxeologiya onların tarixini fraqmentlər əsasında bərpa etməyə məcburdur.
Naska xətləri — Peru
Perunun cənubundakı quraq düzənliklərdə təxminən e.ə. 500-cü ildən b.e. 500-cü ilə qədər Naska xətləri yaradılıb. Bunlar heyvanları, bitkiləri, həndəsi fiqurları və kilometrlərlə uzanan düz xətləri təsvir edən yüzlərlə nəhəng geoglifdir. Onlar ən yaxşı havadan göründüyü üçün yaradılma üsulu və məqsədi ilə bağlı çoxsaylı suallar doğurur.
Arxeoloji tədqiqatlar göstərir ki, xətlər səthin üzərindəki tünd daşların kənarlaşdırılması yolu ilə yaradılıb və bunun nəticəsində daha açıq rəngli torpaq üzə çıxıb. Quru iqlim sayəsində bu təsvirlər əsrlər boyu qorunub saxlanılıb. Əsas izahlar geoglifləri ritual praktikalar, su ehtiyatlarının idarə edilməsi və ya mövsümi dövrlərlə bağlı mərasim marşrutları ilə əlaqələndirir.
Bəzi xətlər astronomik hadisələrə istiqamətlənib, lakin heç bir nəzəriyyə formaların bütün müxtəlifliyini tam izah etmir. Naska mədəniyyətinə aid yazılı mənbələrin olmaması səbəbindən onların əsl təyinatı Cənubi Amerikanın ən davamlı arxeoloji sirlərindən biri olaraq qalır.
Roopkund gölü ətrafındakı skeletlər — Hindistan
Hind Himalaylarında, buzlaq mənşəli Roopkund gölünün ətrafında sahil boyunca səpələnmiş yüzlərlə insan qalıqları aşkar edilib. Radiokarbon analizləri və genetik tədqiqatlar göstərib ki, bu insanlar eyni hadisə nəticəsində ölməyiblər. Onlar bəzən bir-birindən təxminən min il fərqlənən müxtəlif qruplara və dövrlərə aid olublar.
Qruplardan biri, görünür, eramızın IX əsri ətrafında həlak olub və ehtimal ki, qəfil baş verən ekstremal hava hadisəsinin qurbanı olub. Alimlər ölüm səbəbi kimi kəllə sümüklərində aşkar edilən zədələrlə uyğun gələn iri dolu yağışını ehtimal edirlər.
Daha sonrakı qruplar zəvvarlar və ya səyyahlar ola bilərdi və onların taleyi fərqli şəkildə formalaşıb. Müasir metodlar bu sirrin bəzi cəhətlərini aydınlaşdırsa da, insanların niyə dəfələrlə bu qədər çətin keçilən yüksək dağlıq əraziyə getdiyi və niyə faciələrin orada təkrar-təkrar baş verdiyi sualları hələ də cavabsız qalır.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/lent_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
